Δώδεκα χρόνια μετά το Ελληνοτουρκικό Σύμφωνο Φιλίας του 1930,
Ο πρόεδρος Ισμέτ Ινονού και ο πρωθυπουργός Σουκρού Σαράτσογλου προχώρησαν στο δεύτερο, αποφασιστικότερο μέτρο: G: μη μουσουλμάνοι — Έλληνες, Αρμένιοι, ΕβραίοιD: ντονμέδεςE: ξένοι υπήκοοιΤα ποσοστά που έχουν καταγραφεί στη βιβλιογραφία δείχνουν το μέγεθος της διάκρισης: στους Αρμενίους περίπου 232% της εκτιμώμενης περιουσίας, στους Εβραίους 179%, στους Έλληνες 156%, στους μουσουλμάνους κάτω από 5%. Το συντριπτικό μέρος του βεβαιωθέντος φόρου — περί το 87% — έπεσε στους μη μουσουλμάνους.— 500.000 λίρες.— Όχι, ένα εκατομμύριο.— Πες ένα ενδιάμεσο να τελειώνουμε.»Από τις 27 Ιανουαρίου 1943 ξεκίνησαν οι αποστολές στο Ασκάλε της Ερζερούμ — περιοχή που οι ίδιοι οι εκτοπισμένοι αποκαλούσαν «Σιβηρία της Ανατολής». Συνολικά 1.229 μη μουσουλμάνοι από την Πόλη στάλθηκαν εκεί· άλλοι από Σμύρνη και Προύσα συμπλήρωσαν τον αριθμό των εκτοπισμένων. Δούλευαν από τα ξημερώματα ως το βράδυ. Το ημερομίσθιο των δύο λιρών «συμψηφιζόταν» με το χρέος — χρέος που στην πράξη ήταν αδύνατο να ξεπληρωθεί με εργασία μιας ζωής.
Στα στρατόπεδα καταγράφονται 21 θάνατοι. Ο αριθμός είναι μικρότερος από όσα κυκλοφορούν σε ορισμένα λαϊκά κείμενα· δεν μειώνει όμως την ουσία. Όσοι επέστρεψαν ήταν συχνά αγνώριστοι. Οι οικογένειες είχαν ήδη χάσει σπίτια, μαγαζιά και κεφάλαιο.
Τον Σεπτέμβριο του 1943 οι New York Times δημοσίευσαν επικριτικά άρθρα.
Η τουρκική Βουλή διέγραψε ανείσπρακτα υπόλοιπα. Τον Δεκέμβριο διαλύθηκαν τα τάγματα εργασίας. Ο νόμος καταργήθηκε οριστικά στις 15 Μαρτίου 1944 — τη στιγμή που ο σοβιετικός στρατός πλησίαζε τα σύνορα της Ρουμανίας και η Άγκυρα είχε κάθε λόγο να σβήσει τα ίχνη μιας πολιτικής που πλέον δεν τη συνέφερε διεθνώς.
Ο Σαράτσογλου το είχε πει καθαρά σε κλειστή συνεδρίαση του κυβερνώντος κόμματος: ο νόμος ήταν και «νόμος επανάστασης»· ευκαιρία να φύγει η αγορά από τα χέρια των «ξένων» και να περάσει σε τουρκικά.
Το Βαρλίκ Βεργκισί δεν ήταν πογκρόμ με μαχαίρια στους δρόμους, όπως τα Σεπτεμβριανά του 1955. Ήταν κάτι πιο ψυχρό: κράτος, εφορία, επιτροπές, εφημερίδες και στρατόπεδα εργασίας που μετέφεραν πλούτο και έσπασαν τον οικονομικό ιστό των Ρωμιών, των Αρμενίων και των Εβραίων της Πόλης.
Το ισχυρότερο είναι το αρχείο: ο νόμος 4305, οι κατάλογοι του Δεκεμβρίου 1942, η μαρτυρία του Οκτέ, οι αριθμοί των εκτοπισμένων και η ημερομηνία κατάργησης — όταν πια το διεθνές ισοζύγιο είχε αλλάξει.