Επιστήμονες πιστεύουν ότι τώρα πια γνωρίζουν γιατί κάποιοι υπερήλικες μπορούν να θυμούνται ονόματα, ημερομηνίες και ιστορίες με την ευκολία ατόμων κατά δεκαετίες νεότερών τους. Σύμφωνα με μια μελέτη που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο επιστημονικό περιοδικό Nature, αυτοί οι «σούπερ ηλικιωμένοι» –80χρονοι με μνήμη που αντιστοιχεί σε εκείνη του μέσου 50χρονου– έχουν ένα βιολογικό πλεονέκτημα: σε αντίθεση με άλλους υγιείς ηλικιωμένους, οι δικοί τους εγκέφαλοι συνεχίζουν να παράγουν νέα νευρωνικά κύτταρα στον ιππόκαμπο.
Ακόμα πιο ενδιαφέρον, δε, είναι το γεγονός ότι οι ερευνητές πιστεύουν πως έχουν αρχίσει να ξεδιαλύνουν για ποιον λόγο συμβαίνει αυτό. Εάν επιβεβαιωθεί, η ανακάλυψή τους θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέες θεραπείες για παθήσεις όπως η νόσος Αλτσχάιμερ, γράφει ο Ρις Μπλέικλι στους Times του Λονδίνου.
Οι ερευνητές ανέλυσαν περίπου 356.000 μεμονωμένα εγκεφαλικά κύτταρα που ελήφθησαν από δότες ιστών. Συνέκριναν πέντε ομάδες: νεαρούς ενήλικες, υγιείς ηλικιωμένους, ηλικιωμένους άνω των 80 ετών, άτομα στα πρώτα στάδια της νόσου Αλτσχάιμερ και ασθενείς με πιο προχωρημένες μορφές της νόσου.
Εστίασαν στον ιππόκαμπο, το κέντρο της μνήμης του εγκεφάλου, και συγκεκριμένα σε μια υποπεριοχή του που ονομάζεται οδοντωτή έλικα. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι σε αυτή την περιοχή οι υπερ-ηλικιωμένοι παρήγαγαν πολύ περισσότερους νέους νευρώνες από ό,τι οι τυπικοί ηλικιωμένοι. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, τα επίπεδα ήταν περίπου διπλάσια. Αντίθετα, σε άτομα με Αλτσχάιμερ, η ανάπτυξη νέων εγκεφαλικών κυττάρων ήταν σημαντικά μειωμένη.
«Κάτι στον εγκέφαλο των υπερ-ηλικιωμένων τούς επιτρέπει να διατηρούν μια ανώτερη μνήμη», δήλωσε στους Times η Ορλι Λαζάροφ, καθηγήτρια στο τμήμα Ανατομίας και Κυτταρικής Βιολογίας του Πανεπιστημίου του Ιλινόις, στο Σικάγο, και συν-επικεφαλής της μελέτης. «Πιστεύω ότι η νευρογένεση στον ιππόκαμπο είναι το μυστικό συστατικό και τα δεδομένα το υποστηρίζουν αυτό», τόνισε.
Η Λαζάροφ και η ομάδα της προχώρησαν στη συνέχεια ένα βήμα παραπέρα, εξετάζοντας τους υποκείμενους μηχανισμούς, που ελέγχουν την αναγέννηση του ιπποκάμπου. Και πλέον πιστεύουν ότι η διαδικασία βασίζεται σε ένα σύνολο χημικών «διακοπτών», που ελέγχουν τα επίπεδα δραστηριότητας συγκεκριμένων συλλογών γονιδίων. Στους υπερ-ηλικιωμένους, οι διακόπτες που συνδέονται με την ανάπτυξη των νευρώνων παρέμεναν «ανοιχτοί» και ενεργοί, πράγμα που σημαίνει ότι τα κυκλώματα μνήμης παρέμεναν υγιή και ισχυρά. Στους ασθενείς με Αλτσχάιμερ, οι ίδιοι «επιγενετικοί» διακόπτες σταδιακά απενεργοποιούνταν, ακόμη και πριν εμφανιστούν τα κύρια συμπτώματα.
Με άλλα λόγια, γράφει ο Μπλέικλι στους Times η εξασθένηση της μνήμης μπορεί να μην ξεκινάει με εμφανή βλάβη στον εγκέφαλο και τον θάνατο των κυττάρων του. Αντίθετα, μπορεί να ξεκινάει με την κατάρρευση του συστήματος που ελέγχει τη συμπεριφορά των γονιδίων μέσα σε αυτά τα κύτταρα.
Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι με την πάροδο του χρόνου αυτή η γνώση θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέες θεραπείες. Είναι δυνατό να βρεθούν φάρμακα που θα λειτουργούν σαν σφήνες για να διατηρούν ανοιχτούς τους σημαντικούς διακόπτες. Παρατηρήθηκε επίσης ότι οι υπερ-ηλικιωμένοι παράγουν υψηλότερα επίπεδα συγκεκριμένων πρωτεϊνών, που προστατεύουν και αναπτύσσουν τα εγκεφαλικά κύτταρα. Μελλοντικές θεραπείες, λοιπόν, θα μπορούσαν ίσως να μιμηθούν αυτές τις «ανθεκτικές» πρωτεΐνες.
Ακόμη, οι ερευνητές εντόπισαν αυτό που περιγράφουν ως δίκτυα «κύριου ελεγκτή», δηλαδή ομάδες γονιδίων που λειτουργούν ως ανώτερα στελέχη, ρυθμίζοντας τη δραστηριότητα πολλών άλλων μέσα στα εγκεφαλικά κύτταρα. Αυτά τα δίκτυα ήταν σημαντικά πιο ενεργά στους υπερ-ηλικιωμένους. Καταρχάς, λοιπόν, οι θεραπείες θα μπορούσαν να στοχεύουν στην αποκατάσταση αυτής της δραστηριότητας του κύριου ελεγκτή σε άτομα που αρχίζουν να εμφανίζουν εξασθένηση της μνήμης.
Ωστόσο θα χρειαστούν πολλά χρόνια για να αναπτυχθεί οποιαδήποτε τέτοια θεραπεία και θα απαιτηθούν αυστηρές δοκιμές. Προς το παρόν τα ευρήματα αμφισβητούν την μοιρολατρική άποψη ότι ο ηλικιωμένος εγκέφαλος αναπόφευκτα φθίνει.
Αντίθετα, σε ορισμένους ανθρώπους ο βιολογικός μηχανισμός ανανέωσης συνεχίζει να λειτουργεί μέχρι και την ένατη δεκαετία της ζωής τους. «Το συναρπαστικό είναι πως αυτή η μελέτη δείχνει ότι ο εγκέφαλος δεν είναι καταδικασμένος σε εξασθένηση καθώς γερνάει», δήλωσε ο Αχμεντ Ντισούκι, διδακτορικός φοιτητής στο τμήμα Ανατομίας και Κυτταρικής Βιολογίας του Πανεπιστημίου του Ιλινόι και πρώτος συγγραφέας της μελέτης. «Η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο ορισμένοι άνθρωποι διατηρούν φυσικά τη νευρογένεση ανοίγει τον δρόμο σε στρατηγικές που θα μπορούσαν να βοηθήσουν περισσότερους ενήλικες να διατηρήσουν τη μνήμη και τη γνωστική υγεία τους», υπογράμμισε.
Ακολουθήστε το Protagon στο Google News