Δασολόγος, μέλος ΔΣ της ΠΕΔΔΥ
Συσχέτιση πυρκαγιών με αλλαγή χρήσης γης και αυθαίρετη δόμηση.
Μέση Ετήσια Καμένη Έκταση στην Ελλάδα ανά Δεκαετία (Πηγή: EFFIS, Copernicus)
Τη δεκαετία του 1960, η μέση ετήσια καμένη έκταση δεν ξεπερνούσε τα 10.000 εκτάρια, ενώ ήδη από το 1980 και μετά, παρατηρείται εκτόξευση των καμένων εκτάσεων, με μέσο όρο 47.000 εκτάρια. Οι δεκαετίες του 1990 και 2000 σημαδεύτηκαν από τις καταστροφικές πυρκαγιές του 1998, 2000 και 2007 αντίστοιχα, ενώ το 2021 και το 2023 αποτέλεσαν ιστορικά ρεκόρ, εντάσσοντας τη δεκαετία του 2020 στην πιο καταστροφική περίοδο της ελληνικής ιστορίας ως προς τις πυρκαγιές, με μέσο όρο άνω των 85.000 εκτάρια ετησίως.
Απώλειες ανθρώπινων ζωών
Η συνεχής αύξηση των καμένων δασικών εκτάσεων αποτελεί όχι μόνο περιβαλλοντικό δείκτη υποβάθμισης, αλλά και αποτέλεσμα της συνέχισης της ίδιας δασικής πολιτικής διαχρονικά. Οι συνέπειες των δασικών πυρκαγιών δεν περιορίζονται στην καταστροφή των δασών και της άγριας πανίδας και ορνιθοπανίδας, της βιοποικιλότητας ή στην αλλαγή χρήσης γης, αλλά επεκτείνονται δραματικά στις ανθρώπινες ζωές, πλήττοντας κατά κύριο λόγο τα λαϊκά στρώματα και τις αγροτικές περιοχές.
Τα λαϊκά στρώματα, αποτελούν το μεγαλύτερο ποσοστό των θυμάτων σε περιόδους μεγάλης καταστροφής, αποδεικνύοντας την αποτυχία και του μηχανισμού προστασίας έγκαιρης προειδοποίησης ή απομάκρυνσης. Η επανάληψη σοβαρών απωλειών σε διαφορετικά χρόνια, όπως το 1998, το 2007, το 2021 και το 2023, δείχνει ότι οι θάνατοι από πυρκαγιές δεν είναι μεμονωμένα περιστατικά, αλλά αποτυχία της κυβερνητικής πολιτικής και στην προστασία του της ζωής του λαού, στην αποτυχία της πολιτικής προστασίας και διαχείρισης κινδύνων.
Η τραγωδία στο Μάτι το 2018, με 103 νεκρούς, αποτελεί την χειρότερη καταγεγραμμένη απώλεια ανθρώπινων ζωών από δασική πυρκαγιά στην Ευρώπη τις τελευταίες δεκαετίες, τη δεύτερη παγκόσμια στον 21ο αιώνα.
Αποτέλεσε τραγική απόδειξη των συνεπειών της έλλειψης σχεδιασμού χρήσεων γης, πολεοδομικού σχεδιασμού, του εγκλωβισμού οικισμών χωρίς υποδομές διαφυγής, της πλήρους ανικανότητας προστασίας, ακόμα και σε περιαστικό περιβάλλον λίγα χιλιόμετρα από το κέντρο της Αθήνας. Είναι το τραγικό σύμβολο όχι μόνο της ανθρώπινης απώλειας, αλλά και της πολιτικής ευθύνης που προκύπτει όταν το δάσος, η προστασία του και οι ζωές που εξαρτώνται από αυτό, αντιμετωπίζονται ως εμπόρευμα και εμπόδια στην κερδοφορία από την εμπορία της γης και της κατοικίας του κατασκευαστικού κεφάλαιου και των εμπόρων της γης.
Ο παρακάτω πίνακας παρουσιάζει ποσοτικοποιημένα τις σημαντικότερες καταστροφικές πυρκαγιές στην Ελλάδα την περίοδο 2007-2023.
| Έτος | Καμένη Έκταση (στρέμματα) | Ανθρώπινες Απώλειες | Περιοχές |
|---|---|---|---|
| 2007 | 2.700.000 | 84 | Ηλεία, Αρκαδία, Εύβοια |
| 2018 | 14.313 | 103 | Μάτι (Ανατολική Αττική) |
| 2021 | 1.300.000 | 1 | Β. Εύβοια, Αττική, Γορτυνία |
| 2023 | 960.000 | 28 | Έβρος, Δαδιά, Ροδόπη |
Διαχρονικές ευθύνες των αστικών κυβερνήσεων ( ΝΔ, ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ) και η στάση απέναντι στην κυβέρνηση
Οι πολιτικές ευθύνες από την ασκούμενη πολιτική όλων των μέχρι σήμερα κυβερνήσεων, της αστικής τάξης, ΝΔ, ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ, αλλά και ως αντιπολίτευση για τις εγκληματικές καταστροφές στα Δάση, είναι τεράστιες. Παρά τις επιμέρους διαφοροποιήσεις είναι η μια συνεχεία της άλλης υπηρετούν την ίδια στρατηγική.
Είτε με τη μορφή της κρατικής παρέμβασης είτε με τη μορφή ιδιωτικοποίησης ούτε μπορούν ούτε θέλουν να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα των Δασών, του Φυσικού Περιβάλλοντος, τις επιπτώσεις από τις καταστροφές, με κριτήριο την ικανοποίηση των λαϊκών αναγκών, αφού οι νομοί της αγοράς, η ενίσχυση και η θωράκιση της κερδοφορίας των μονοπωλιακών ομίλων, υποτάσσουν τη γη και τις χρήσεις της, τα δασικά οικοσυστήματα, το Περιβάλλον, τη φύση, στο καπιταλιστικό κέρδος.
Οι αντιλαϊκές επιλογές της κυβέρνησης ΝΔ για τα δάση: Μια στρατηγική παράδοσης και εμπορευματοποίησης
Η κυβέρνηση υπονομεύει την ολοκληρωμένη διαχείριση και προστασία των δασικών οικοσυστημάτων από κάθε κίνδυνο, με την παράλληλη απαξίωση της δασικής επιστημονικής γνώσης, με τη μη αξιοποίηση των εκατοντάδων ειδικών επιστημόνων, την οποία υλοποιούν όλες οι μέχρι σήμερα κυβερνήσεις.
Αυτό εξυπηρετεί μαζί με την στρατηγική της ανθεκτικότητας η μετατροπή της αντιμετώπισης των δασικών πυρκαγιών από πολιτικό και επιστημονικό ζήτημα ολοκληρωμένης διαχείρισης και προστασίας από κάθε κίνδυνο συμπεριλαμβανομένων και των δασικών πυρκαγιών, σε επιχειρησιακό πρόβλημα, που αντικειμενικά «μετατρέπεται» σε τέτοιο, απ’ τη στιγμή που ξεσπάσει η δασική πυρκαγιά εξυπηρετεί και την στρατηγική της ανθεκτικότητας και την υπονόμευση της ολοκληρωμένης διαχείρισης και προστασίας των δασικών οικοσυστημάτων.
Δεν μπορεί καμία κυβέρνηση να αποκρύψει πλέον ότι το “επιτελικό” και εχθρικό για το λαό και το Περιβάλλον κράτος των επιχειρηματικών ομίλων, εξυπηρετεί τη στρατηγική τους που αντιμετωπίζει τα δαση και το περιβάλλον ως εμπόρευμα και πηγή κέρδους.
Εκχώρηση δασών στους επιχειρηματικούς ομίλους
Η κυβέρνηση της ΝΔ, με τον Νόμο 5106/2024, εκχώρησε τη διαχείριση των κρατικών δασικών οικοσυστημάτων – που καλύπτουν το 70% των δασών της χώρας – σε ξυλοβιομήχανους και ξυλέμπορους, στο πλαίσιο της «πράσινης μετάβασης» και της επιδίωξης της ΕΕ για «κλιματική ουδετερότητα», που υλοποιείται με τη συνενοχή όλων των μέχρι σήμερα κυβερνήσεων ΝΔ, ΣΥΡΙΖΑ, ΠΑΣΟΚ και των άλλων αστικών κομμάτων. Έτσι επιταχύνονται τα σχέδια εμπορευματοποίησης των δασών, υπονομεύοντας την προστασία τους και εντάσσοντας τα δάση στην αγορά δικαιωμάτων ρύπων. Δηλαδή θα μπορούν οι ενεργοβόρες βιομηχανίες να αντισταθμίζουν την εκπομπή ρύπων με αγορά δικαιωμάτων που θα προκύπτουν από την διαχείριση των δασών από τους ξυλοβιομήχανους που μετατρέπεται σε μηχανισμό κερδοφορίας και “πλυντήριο” για τους μεγάλους ομίλους.
Συνεχίζει τη διάσπαση της ενιαίας διαχείρισης και προστασίας των δασών και ο διαχωρισμός της πρόληψης από την κατάσβεση των δασικών πυρκαγιών.
Η κυβέρνηση της ΝΔ όπως και οι προηγούμενες του ΣΥΡΙΖΑ και του ΠΑΣΟΚ, δεν μπορεί ούτε θέλει να υλοποιήσει συνολικά και συνδυαστικά τη διαχείριση και προστασία των δασών. Συνεχίζει να δίνει το βάρος στην κατάσβεση και μάλιστα από τις εναέριες δυνάμεις, παρόλο που η δασολογική επιστήμη επιβεβαιώνει ότι το κύριο βάρος πρέπει να δίνεται στην πρόληψη και στις επίγειες δυνάμεις που γνωρίζουν τις τοπικές συνθήκες του δάσους, που βρίσκονται διασπαρμένες μέσα στο δάσος με ιδιαίτερη για κάθε δασικό σύμπλεγμα διασπορά και μπορούν άμεσα να προσβάλλουν κάθε πυρκαγιά πριν εξελιχθεί.
Η ανάγκη να δίνεται το βάρος στην πρόληψη και την προκαταστολή των δασικών πυρκαγιών, έχει τεκμηριωθεί σε πολυάριθμες μελέτες διεθνώς, υπογραμμίζοντας ότι μπορεί να μειώσει δραστικά το κόστος καταστολής και αποκατάστασης. Διάφορες αναλύσεις καταλήγουν ότι κάθε ευρώ που επενδύεται στη πρόληψη, μπορεί να εξοικονομήσει κατά μέσο όρο 2,1-8.00 ευρώ από μελλοντικά κόστη καταστολής και ζημιών.
Συνεχίζει επισης τη διατήρηση της σημερινής απαράδεκτης κατάστασης στην οργάνωση των επίγειων δυνάμεων και μέσων.
Ενώ αφήνει την αντιπυρική προστασία στο νέο δόγμα των παρεμβάσεων, είτε με το 112 και τις εκκενώσεις περιοχών, είτε με τα drones.
Υποχρηματοδότηση και δραματικές ελλείψεις
Η κυβέρνηση της ΝΔ οξύνει τα προβλήματα υποχρηματοδότησης, του τομέα δασικών Οικοσυστημάτων που αποτελούν το 65% του χερσαίου εδάφους της Ελλάδας. Οι ελλείψεις σε προσωπικό μέσα και υποδομές στις κρατικές υπηρεσίες που έχουν την ευθύνη της διαχείρισης και προστασίας των δασών (πυροσβεστική, δασική) είναι τεράστιες
Οι δασικές υπηρεσίες λειτουργούν με το 30%-40% του απαιτούμενου προσωπικού (Δασολόγοι, δασοφύλακες, οδηγοί, οικονομικό, διοικητικό προσωπικό κλπ), ενώ λείπουν 10.000 δασεργάτες, (σήμερα δεν υπάρχει ούτε ένας). Η χρηματοδότηση είναι ανύπαρκτη. Τα ποσά που προβλέπονται από τον τακτικό προϋπολογισμό και τις δημόσιες επενδύσεις, είναι το 0,007% του ΑΕΠ, ενώ από όλες τις πηγές χρηματοδότησης προβλέπονται αθροιστικά το 0,07% του ΑΕΠ, δηλαδή περίπου 15 εκατομμύρια ευρώ το χρόνο από τον προϋπολογισμό και τις δημόσιες επενδύσεις, ενώ το 1 χιλιόμετρο της Εγνατίας Οδού στοίχισε κατά μέσο όρο περίπου 8,8 εκατομμύρια ευρώ.
Στην πυροσβεστική υπηρεσία, τα μέσα καταστολής, είναι κατά μέσο όρο το 1/3 αυτών που χρειάζονται για αποτελεσματική καταστολή και οι ελλείψεις σε μόνιμο προσωπικό είναι ανάλογες. Περίπου 4.000 είναι οι κενές οργανικές θέσεις των πυροσβεστών. Ενώ η χρηματοδότηση είναι χαμηλότερη από τις ανάγκες.
Το πρόγραμμα αντιNERO: Πεδίο κερδοφορίας.
Το πρόγραμμα αντιNERO έχει ανατεθεί στο ΤΑΙΠΕΔ, που με αμφισβητούμενες διαδικασίες επιλογής ανάδοχων, υλοποιεί ουσιαστικά δασοτεχνικά έργα, με κριτήρια το πολιτικό κόστος, την “κυκλοφορία” του χρήματος και την εκλογική πελατεία και όχι την διαχείριση και προστασία των δασών. Είναι έργα αποσπασματικά που εκτελούνται με πρόχειρες ή κατόπιν εορτής μελέτες, με υπέρογκο κόστος και σε αρκετές περιπτώσεις χωρίς επιστημονικά κριτήρια ενώ καλύπτουν μόλις το 2-3%, ή κατ άλλους το πολύ το 5% των αναγκών. Θυμίζουμε βεβαία ότι σε 2 χρονιά τα αείφυλλα θα έχουν αναγεννηθεί και αναπτυχθεί όπως πριν το αντιNERO. Και τότε τι θα κάνει η κυβέρνηση;
Αναδασώσεις – δώρα στους επιχειρηματικούς ομίλους
Το «Εθνικό Σχέδιο Αναδασώσεων» (2020-2030) της ΝΔ μετατρέπει τις αναδασώσεις, σε αντικείμενο κερδοφορίας για μεγάλες επιχειρήσεις. Ο θεσμός του “αναδόχου αναδάσωσης” παραδίδει την αποκατάσταση των δασών σε επιχειρηματικούς ομίλους, οι οποίοι θα πάρουν πίσω τα χρήματα που ξόδεψαν με τη μορφή bonus, που θα τα αξιοποιούν στο χρηματιστήριο ρύπων, για να συνεχίζουν να ρυπαίνουν απρόσκοπτα. Δεν είναι τυχαίο ότι ανάδοχοι είναι πετρελαϊκοί και άλλοι ρυπογόνοι επιχειρηματικοί όμιλοι. Το πρόγραμμα καλύπτει ελάχιστες ανάγκες και προωθεί την εντατικοποίηση της επιχειρηματικής δράσης στα δάση.
Ο κανονισμός πυροπροστασίας: Χαράτσια στις λαϊκές οικογένειες.
Η κυβέρνηση μετακυλίει την κρατική ευθύνη της πυροπροστασίας στα λαϊκά νοικοκυριά, μέσω του κανονισμού πυροπροστασίας ακινήτων. Επιβάλλει νέα χαράτσια, με πανάκριβες τεχνικές εκθέσεις και έργα πυροπροστασίας που πρέπει να πληρώσουν οι ιδιοκτήτες, στο όνομα της «ατομικής ευθύνης».
Κλιματική κρίση ως βολικό άλλοθι.
Για το χαρακτήρα, την ένταση, την έκταση, ακόμα και την ύπαρξη της κλιματικής κρίσης υπάρχουν διαφορετικές, ακομη και αντίθετες επιστημονικές απόψεις. Η συζήτηση είναι σε εξέλιξη και την παρακολουθούμε συστηματικά, όμως δεν θα απασχολήσει αυτό το άρθρο.
Η κυβέρνηση, όπως και οι προηγούμενες, χρησιμοποιεί την “κλιματική κρίση”, ως βολική δικαιολογία για τις δασικές καταστροφές. Όμως, οι μεγάλες πυρκαγιές και οι καύσωνες δεν είναι νέο φαινόμενο. Οι μεγάλοι καύσωνες, ο σχηματισμός «θερμικών θόλων» δεν είναι κάποιο πρωτόγνωρο φαινόμενο ούτε στην Ελλάδα (1958 με 600 νεκρούς, 1973, 1977, 1987 με 1300 νεκρούς, 1994, 2000, 2007 κλπ.) ούτε διεθνώς.
Οι “mega πυρκαγιές”, είναι το αποτέλεσμα της συσσώρευσης μεγάλων ποσοτήτων καύσιμης ύλης, γιατί τα δάση δεν διαχειρίζονται και κατά την καύση, σε μια δασική πυρκαγιά, αναπτύσσονται αυτές οι τεράστιες ποσότητες δένδρων, κλαδιών, θάμνων κλπ αναπτύσσει, τεράστιες θερμοκρασίες. Αυτό, σε συνδυασμό με το ότι η τακτική της άμεσης – πρώτης προσβολής δεν υλοποιείται, ούτε μπορεί να υλοποιηθεί από τις δυνάμεις κατάσβεσης, λόγω του συγκεκριμένου αντιπυρικού σχεδιασμού όλων των μέχρι σήμερα κυβερνήσεων.
Σε κάθε περίπτωση αν η αιτία των καταστροφών είναι η “κλιματική κρίση” γιατί τότε η κυβέρνηση της ΝΔ, (όπως και οι προηγούμενες), δεν παίρνει τα απαραίτητα, αναγκαία πρόσθετα μέτρα πρόληψης και διαχείρισης ώστε να αντιμετωπίσει τις δύσκολες συνθήκες; Η πραγματική αιτία είναι η απουσία ουσιαστικής πρόληψης και διαχείρισης. Οι καταστροφές είναι αποτέλεσμα μιας πολιτικής που συνειδητά αδιαφορεί για τις λαϊκές ανάγκες και παραδίδει το δάσος στην αγορά και τα επιχειρηματικά συμφέροντα.
Η κυβέρνηση διατηρεί επισης όλο το αντιδασικό νομικό πλαίσιο, η ύπαρξη του οποίου ευνοεί και νομιμοποιεί τους αποχαρακτηρισμούς και την αλλαγή χρήσης των δασών και των δασικών εκτάσεων υπηρετώντας την εμπορευματοποίηση της δασικής γης.
Υλοποιεί την ίδια καταστροφική δασική πολιτική, ακολουθώντας τις οδηγίες του ΣΕΒ, των τραπεζών, εξασφαλίζοντας ένα νομικό πλαίσιο για τις «fast track» άδειες, τις κατά παραγγελιά περιβαλλοντικές μελέτες, για αποχαρακτηρισμούς προστατευόμενων περιοχών. Για μετατροπή τους σε πάρκα ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών. Πλαίσιο που εντείνει την εμπορευματοποίηση της δασικής γης, διευρύνει τους τομείς των επενδύσεων τις επιτρεπτές επεμβάσεις μέσα στα δάση τις οποίες επιδοτούν. Δεν προστατεύουν τα μοναδικά οικοσυστήματα, που ανέξοδα δεσμεύουν διοξείδιο του άνθρακα και παράγουν οξυγόνο.
Συμπεράσματα
Η δασική πολιτική της κυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας είναι ενταγμένη στη στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την «πράσινη μετάβαση», με στόχο να παραδοθούν τα δασικά οικοσυστήματα στα χέρια των επιχειρηματικών ομίλων. Μέσα από νομοθετικές παρεμβάσεις και αντιλαϊκά μέτρα, η κυβέρνηση ενισχύει την εμπορευματοποίηση των δασών, υποβαθμίζει την πρόληψη και την ουσιαστική προστασία, και μετακυλίει τα βάρη στις λαϊκές οικογένειες. Αυτές οι επιλογές, αντί να θωρακίζουν τα δάση και να προασπίζουν το περιβάλλον, τα μετατρέπουν σε πεδίο επενδυτικής κερδοφορίας και τα υποτάσσουν στη λογική του κέρδους.
Η πολιτική αυτή, είναι σε αντίθετη κατεύθυνση με τις πραγματικές ανάγκες προστασίας της ζωής και της λαϊκής περιουσίας, των δασών, του Περιβάλλοντος, από τις δασικές πυρκαγιές και κάθε άλλο κίνδυνο.
Οι εξελίξεις αυτές “ολοκληρώνουν” μια πορεία καταστροφής των δασών της οποίας σταθμός αποτέλεσε η διάσπαση της διαχείρισης από την προστασία των δασών και της πρόληψης από την καταστολή, με τη μεταφορά της δασοπυρόσβεσης στην πυροσβεστική υπηρεσία το 1998.
Η υλοποίηση αυτού το σχεδίου θα οδηγήσει μεσομακροπρόθεσμα σε υποβάθμιση των δασών, με αρνητικά αποτελέσματα σε περιβάλλον, οικονομία και κοινωνία. Θα υποβαθμιστούν τα δάση, θα επηρεαστεί η ποιότητα ζωής, ο υδροφόρος ορίζοντας, θα ενταθούν τα πλημμυρικά φαινόμενα και η παράσυρση εδαφών. Θα αυξηθεί ακόμη περισσότερο η τιμή του ξύλου και του πέλετ, με επιπτώσεις και στην τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας.
Η ολοκληρωμένη διαχείριση και προστασία για να υλοποιηθεί συμπεριλαμβανόμενης και της ενιαίας αντιπυρικής προστασίας, όπως και η μη εργαλειοποίηση της Δασολογικής επιστήμης στα γρανάζια της διαχρονικά ασκούμενης κυβερνητικής πολιτικής και της πολιτικής της ΕΕ, επιβάλλει άλλες οικονομικές πολιτικές και κοινωνικές προϋποθέσεις. Ιδού πεδίον δόξης λαμπρό!
♦÷♦÷♦
Related
Categories: Απόψεις, Δασική Πολιτική