Η φωνή του εξήγησε ποιος ήταν Εκείνος που του μιλούσε, και ο Νεανίας, συγκλονισμένος, πίστεψε αμέσως στον Χριστό.
Επιστρέφοντας, αρνήθηκε να θυσιάσει στα είδωλα. Η ίδια του η μητέρα, η Θεοδοσία (η οποία ήταν φανατική ειδωλολάτρισσα), τον κατήγγειλε στις αρχές. Όταν ο ηγεμόνας τον κάλεσε να απαρνηθεί τον Χριστό, ο Άγιος επέδειξε ακλόνητο θάρρος. Υποβλήθηκε σε φρικτά βασανιστήρια, τα οποία υπέμεινε με θαυμαστή καρτερία. Η στάση του, μάλιστα, ενέπνευσε πολλούς θεατές – ανάμεσά τους και την ίδια του τη μητέρα, καθώς και δύο Ρωμαίους αξιωματικούς με τους στρατιώτες τους – να πιστέψουν στον Χριστό και να μαρτυρήσουν κι εκείνοι.
Το όνομα “Προκόπιος” του δόθηκε κατά τη διάρκεια των βασανιστηρίων του, συμβολίζοντας την πνευματική του προκοπή και πρόοδο.