Περισσότεροι από 130 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν στην Αιθιοπία, τη μεγαλύτερη σε πληθυσμό περίκλειστη χώρα του κόσμου. Η Ερυθρά Θάλασσα βρίσκεται κοντά, αλλά η χώρα δεν διαθέτει δική της ακτογραμμή. Αυτή η αντίφαση επηρεάζει το εμπόριο, την ασφάλεια και τις σχέσεις της με τους γείτονές της. Για να καταλάβουμε πώς προέκυψε, χρειάζεται να ακολουθήσουμε μια ιστορία αποικιοκρατίας, πολέμων και πολιτικών αποφάσεων που εκτείνεται σε περισσότερο από έναν αιώνα.
Μια ακτή χωρίς τα σημερινά σύνορα
Στα τέλη του 19ου αιώνα, η περιοχή δεν έμοιαζε με τον σημερινό χάρτη. Η Ερυθραία δεν υπήρχε ως ανεξάρτητο κράτος με τα σημερινά της σύνορα. Στην ακτή υπήρχαν διαφορετικές κοινότητες και τοπικές εξουσίες, ενώ η Οθωμανική Αυτοκρατορία και αργότερα η Αίγυπτος ασκούσαν επιρροή σε τμήματά της. Επομένως, η εξήγηση ότι «η Ιταλία πήρε την Ερυθραία από την Αιθιοπία» είναι υπερβολικά απλή: ο έλεγχος της περιοχής δεν ήταν ενιαίος ούτε αποκλειστικά αιθιοπικός.
Η Ιταλία βλέπει την αξία της Ερυθράς Θάλασσας
Το άνοιγμα της Διώρυγας του Σουέζ το 1869 αύξησε τη σημασία της Ερυθράς Θάλασσας για τις μεταφορές μεταξύ Ευρώπης και Ασίας. Η Ιταλία, αναζητώντας τη δική της αποικιακή αυτοκρατορία, εγκαταστάθηκε στο Ασάμπ και κατέλαβε τη Μασάουα το 1885. Το 1890 ένωσε τις περιοχές που έλεγχε σε μία αποικία: την Ερυθραία. Έτσι, διαφορετικοί τόποι και πληθυσμοί εντάχθηκαν σε μια νέα πολιτική οντότητα, η οποία τελικά θα επιβίωνε της ιταλικής κυριαρχίας.
Μια συνθήκη με δύο διαφορετικά νοήματα
Το 1889, ο αυτοκράτορας Menelik II υπέγραψε με την Ιταλία τη Συνθήκη του Ουτσάλε. Όμως το άρθρο 17 είχε διαφορετικό νόημα στις δύο γλώσσες. Στην αμχαρική εκδοχή, η Αιθιοπία μπορούσε να χρησιμοποιεί την Ιταλία για ορισμένες εξωτερικές υποθέσεις. Στην ιταλική, παρουσιαζόταν ως υποχρεωμένη να το κάνει. Η Ιταλία επικαλέστηκε αυτή τη διατύπωση για να εμφανίσει την Αιθιοπία ως προτεκτοράτο της. Ο Menelik II απέρριψε την ερμηνεία και η σύγκρουση οδηγήθηκε στο πεδίο της μάχης.
Η νίκη που δεν άλλαξε την ακτογραμμή
Το 1896, στην Άντουα, η Αιθιοπία νίκησε τον ιταλικό στρατό, πετυχαίνοντας μια εμβληματική νίκη κατά της αποικιοκρατίας. Η Ιταλία αναγκάστηκε να αναγνωρίσει την ανεξαρτησία της, αλλά διατήρησε την Ερυθραία. Επέστρεψε το 1935 υπό τον Benito Mussolini και κατέλαβε την Αιθιοπία. Η κατοχή τελείωσε το 1941, όταν βρετανικές και συμμαχικές δυνάμεις, μαζί με την αιθιοπική αντίσταση, νίκησαν τους Ιταλούς. Το μέλλον της Ερυθραίας, ωστόσο, παρέμενε ανοιχτό.
Από την αυτονομία στην προσάρτηση
Το 1950, ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών επέλεξε μια συμβιβαστική λύση: ομοσπονδιακή σύνδεση της Ερυθραίας με την Αιθιοπία, με δικό της κοινοβούλιο και σημαντική εσωτερική αυτονομία. Η Αιθιοπία αποκτούσε έτσι πρόσβαση στην Ερυθρά Θάλασσα. Όμως η κυβέρνηση του Haile Selassie περιόριζε σταδιακά την αυτονομία και το 1962 διέλυσε την ομοσπονδία, προσαρτώντας την Ερυθραία. Ο ήδη αναδυόμενος ένοπλος αγώνας ανεξαρτησίας εξελίχθηκε σε πόλεμο περίπου τριών δεκαετιών.
Το 1993 αλλάζει οριστικά τον χάρτη
Μετά την πτώση του στρατιωτικού καθεστώτος της Αιθιοπίας το 1991, οι ερυθραϊκές δυνάμεις ανέλαβαν τον έλεγχο της Ερυθραίας. Στο δημοψήφισμα του 1993, περισσότερο από το 99% ψήφισε υπέρ της ανεξαρτησίας, την οποία αναγνώρισε η Αιθιοπία. Τότε η χώρα έγινε περίκλειστη. Δεν επρόκειτο, λοιπόν, για αυτόματη συνέπεια ενός αποικιακού χάρτη, αλλά για αποτέλεσμα διαδοχικών αποφάσεων, πολέμου και αυτοδιάθεσης. Αρχικά, πάντως, η Αιθιοπία συνέχισε να χρησιμοποιεί τα ερυθραϊκά λιμάνια.
Ο πόλεμος που έφερε την εξάρτηση από το Τζιμπουτί
Η συνεργασία κατέρρευσε με τον συνοριακό πόλεμο του 1998–2000, με επίκεντρο το Μπάντμε. Η διαμάχη ανέδειξε ξανά τη σημασία παλιών αποικιακών συνθηκών για τον καθορισμό των συνόρων. Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι σκοτώθηκαν και εκατοντάδες χιλιάδες εκτοπίστηκαν. Η Αιθιοπία στράφηκε πλέον κυρίως στο Τζιμπουτί για το θαλάσσιο εμπόριό της. Όσο μεγάλωναν ο πληθυσμός και η οικονομία της, τόσο εντονότερα αντιμετωπιζόταν αυτή η εξάρτηση ως στρατηγική αδυναμία.
Πρόσβαση στη θάλασσα χωρίς αλλαγή συνόρων
Ο Abiy Ahmed περιέγραψε την πρόσβαση στην Ερυθρά Θάλασσα ως υπαρξιακό ζήτημα. Το 2024, η συμφωνία με τη Σομαλιλάνδη για θαλάσσια πρόσβαση, με αντάλλαγμα πιθανή αναγνώρισή της, προκάλεσε την έντονη αντίδραση της Σομαλίας. Όμως η γεωγραφική δυσκολία δεν δημιουργεί δικαίωμα στην επικράτεια άλλων κρατών. Μια ειρηνική διέξοδος είναι η βαθύτερη περιφερειακή συνεργασία: εγγυημένη πρόσβαση σε λιμάνια, σιδηρόδρομοι, δρόμοι και εμπορικές συνδέσεις που προσφέρουν αμοιβαία οφέλη.
Γνωρίζατε πώς η Αιθιοπία έμεινε χωρίς ακτογραμμή; Αν βρήκατε το άρθρο ενδιαφέρον, μπορείτε να το μοιραστείτε και να περιηγηθείτε στην ιστοσελίδα μας για περισσότερα σχετικά θέματα.



