Η δημιουργία του Ισραήλ το 1948 συνδέεται κυρίως με τον εκτοπισμό και τη φυγή εκατοντάδων χιλιάδων Παλαιστινίων. Την ίδια περίοδο, όμως, άρχισε να αλλάζει δραματικά και η ζωή των εβραϊκών κοινοτήτων στη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική. Μεταξύ 1948 και 1967, περίπου 850.000 Εβραίοι εγκατέλειψαν τις χώρες τους, ενώ περίπου 580.000 εγκαταστάθηκαν στο Ισραήλ. Πίσω από αυτούς τους αριθμούς βρίσκονται διαφορετικές ιστορίες: βίαιες επιθέσεις, κρατικές διώξεις, απώλεια περιουσίας, αλλά και η προσδοκία μιας ασφαλέστερης ζωής.
Μια έξοδος χωρίς ενιαία διαδρομή
Δεν υπήρξε μία κοινή εμπειρία για όλους. Σε ορισμένες χώρες, οι Εβραίοι αντιμετώπισαν άμεσες απελάσεις και κατασχέσεις. Σε άλλες, έφυγαν εξαιτίας της ανασφάλειας, των επαγγελματικών αποκλεισμών και της αυξανόμενης εχθρότητας. Αλλού επιτρεπόταν η αναχώρηση, ενώ αλλού απαγορευόταν, συχνά επειδή οι κυβερνήσεις δεν ήθελαν να ενισχυθεί ο πληθυσμός του Ισραήλ. Η διάκριση ανάμεσα στον Ιουδαϊσμό και τον Σιωνισμό συχνά εξαφανιζόταν, με ολόκληρες κοινότητες να αντιμετωπίζονται ως ύποπτες για τις εξελίξεις στην Παλαιστίνη.
Η Υεμένη και η αναζήτηση ασφάλειας
Στην Υεμένη, η καταπίεση προϋπήρχε της ίδρυσης του Ισραήλ. Οι Εβραίοι ζούσαν με περιορισμούς στην καθημερινότητά τους, ενώ τα ορφανά εβραιόπουλα κινδύνευαν να εξισλαμιστούν αναγκαστικά. Τον Δεκέμβριο του 1947, μετά την απόφαση του ΟΗΕ για τη διαίρεση της Παλαιστίνης, οι επιθέσεις στο Άντεν άφησαν 82 Εβραίους νεκρούς και κατέστρεψαν σχεδόν όλα τα εβραϊκά καταστήματα. Ακολούθησε μια μαζική προσπάθεια απομάκρυνσης: από τον Ιούνιο του 1949 έως τον Σεπτέμβριο του 1950, περίπου 44.000 Εβραίοι μεταφέρθηκαν από την Υεμένη στο Ισραήλ.
Η Συρία και η διαφορετική περίπτωση του Λιβάνου
Στο Χαλέπι, επιθέσεις κατέστρεψαν σχολεία, ένα ορφανοτροφείο και συναγωγές. Οι περιορισμοί στην εργασία και στις μετακινήσεις έκαναν τη ζωή των Εβραίων της Συρίας ακόμη δυσκολότερη. Πολλοί πέρασαν κρυφά στον Λίβανο, ο οποίος αποτέλεσε αρχικά καταφύγιο. Μάλιστα, ο εβραϊκός πληθυσμός του αυξήθηκε μετά τον πόλεμο. Ωστόσο, η ανασφάλεια, οι επιθέσεις και αργότερα ο φόβος απέναντι σε παλαιστινιακές ένοπλες οργανώσεις οδήγησαν πολλούς στην αναχώρηση. Σε αντίθεση με άλλες χώρες, μπορούσαν γενικά να φύγουν και να πουλήσουν την περιουσία τους.
Οι διαφορετικές όψεις της Βόρειας Αφρικής
Στο Μαρόκο ζούσαν περίπου 250.000 Εβραίοι. Η μοναρχία ήταν συγκριτικά λιγότερο εχθρική, αλλά η βία και οι περιορισμοί στη μετανάστευση επιτάχυναν την έξοδο. Μυστική συμφωνία του 1961 επέτρεψε οργανωμένες αναχωρήσεις με οικονομικό αντάλλαγμα προς το Μαρόκο. Στην Τυνησία, η ανασφάλεια και οι πολιτικές αραβοποίησης μετά την ανεξαρτησία συνέβαλαν στη φυγή δεκάδων χιλιάδων. Στην Αλγερία, οι περισσότεροι Εβραίοι είχαν γαλλική υπηκοότητα και η μοίρα τους συνδέθηκε με τον πόλεμο ανεξαρτησίας: σχεδόν όλοι αναχώρησαν το 1962, κυρίως προς τη Γαλλία.
Αίγυπτος και Ιράκ:
Όταν η αναχώρηση σήμαινε απώλεια Στην Αίγυπτο, συλλήψεις, επιθέσεις και κατασχέσεις περιουσιών επιβάρυναν την κατάσταση. Κατά την κρίση του Σουέζ το 1956, περίπου 24.000 Εβραίοι απελάθηκαν. Στο Ιράκ, οι διώξεις εντάθηκαν μετά το 1948. Νόμος του 1950 επέτρεπε στους Εβραίους να φύγουν εφόσον εγκατέλειπαν την υπηκοότητά τους, ενώ αργότερα επιβλήθηκε και δέσμευση περιουσιών. Έτσι, πολλοί βρέθηκαν ανιθαγενείς πριν ακόμη εξασφαλίσουν τρόπο αναχώρησης, περιμένοντας σε συναγωγές και προσωρινά καταλύματα.
Το Ιράν ως ξεχωριστή περίπτωση
Στο Ιράν, οι εντάσεις και η αντισημιτική προπαγάνδα δεν πήραν την ίδια μορφή μαζικών επιθέσεων που εμφανίστηκε σε αρκετές αραβικές χώρες. Η κυβέρνηση επέτρεπε τη μετανάστευση και τις απευθείας πτήσεις προς το Ισραήλ. Περίπου 40.000 Ιρανοί Εβραίοι αναχώρησαν μεταξύ 1948 και 1958 και άλλοι 16.000 την επόμενη δεκαετία. Η περίπτωση αυτή δείχνει γιατί δεν πρέπει να περιγράφεται ολόκληρη η περιοχή σαν να ακολούθησε μία ενιαία πολιτική.
Η δύσκολη εγκατάσταση στο Ισραήλ
Η άφιξη δεν σήμαινε το τέλος των δυσκολιών. Μέσα σε τέσσερα χρόνια, ο εβραϊκός πληθυσμός του Ισραήλ περίπου διπλασιάστηκε. Η στέγαση ήταν ανεπαρκής και πολλοί νεοφερμένοι έζησαν σε σκηνές. Άλλοι εγκαταστάθηκαν σε σπίτια που είχαν εγκαταλείψει Παλαιστίνιοι κατά τον πόλεμο. Πολλοί άλλαξαν επάγγελμα και εργάστηκαν στις οικοδομές, στη γεωργία και σε δημόσια έργα. Η ιστορία αυτή φωτίζει μια ακόμη πλευρά του ξεριζωμού, χωρίς να αναιρεί την εμπειρία των Παλαιστινίων.
Μια ιστορία που αξίζει να γνωρίζουμε
Γνωρίζατε αυτή την πλευρά της ιστορίας; Αν βρήκατε το άρθρο ενδιαφέρον, μπορείτε να το μοιραστείτε και να αναζητήσετε στην ιστοσελίδα μας περισσότερα σχετικά θέματα.


