Skip to content
Διάρκεια άρθρου: Λιγότερο απο 1 λεπτό Λεπτά

Πώς η Ρωσία έγινε η μεγαλύτερη χώρα στον κόσμο

Η Ρωσία απλώνεται σε δύο ηπείρους και έντεκα ζώνες ώρας. Κι όμως, γύρω στο 1300, η αφετηρία αυτής της τεράστιας επικράτειας ήταν ένα μικρό πριγκιπάτο με κέντρο τη Μόσχα, περίπου όσο η σημερινή Ουαλία. Η μεταμόρφωσή του δεν ακολούθησε κάποιο ενιαίο σχέδιο. Προέκυψε από έναν συνδυασμό γεωγραφίας, στρατιωτικής ισχύος, οικονομικών κινήτρων και εκμετάλλευσης ευκαιριών.

Η Μόσχα κερδίζει δύναμη στη σκιά των Μογγόλων
Τον 13ο αιώνα, οι Μογγόλοι κατέστρεψαν πολλές πόλεις της περιοχής, αλλά επέτρεψαν στους τοπικούς ηγεμόνες να διατηρήσουν την εξουσία τους, αρκεί να πλήρωναν φόρο υποτέλειας. Οι ηγεμόνες της Μόσχας συνεργάστηκαν μαζί τους και ανέλαβαν τη συλλογή φόρων από γειτονικά πριγκιπάτα. Κρατώντας ένα μέρος των εσόδων, συγκέντρωσαν πλούτο και επιρροή. Έτσι, η υποταγή στους Μογγόλους έγινε, παραδόξως, ένα σκαλοπάτι για τη μελλοντική τους κυριαρχία.

Οι γείτονες γίνονται μέρος ενός ισχυρότερου κράτους
Με τον Ιβάν ‘Γ, που ανέλαβε το 1462, η επέκταση επιταχύνθηκε. Η Μόσχα απορρόφησε το Γιαροσλάβλ, το Ροστόφ και το πλούσιο εμπορικό Νόβγκοροντ, αποκτώντας τεράστιες βόρειες εκτάσεις με πολύτιμα γουνοφόρα ζώα. Το 1485 ακολούθησε το Τβερ, παλιός της αντίπαλος. Στο μεταξύ, το 1480 είχε σταματήσει η καταβολή φόρου στους Μογγόλους. Ένα συγκεντρωτικό και καλύτερα οργανωμένο κράτος μπορούσε πλέον να χρησιμοποιεί περισσότερους πόρους για τη δική του ενίσχυση.

Η ανασφάλεια τροφοδοτεί την επέκταση
Η Μόσχα βρίσκεται στην Ανατολικοευρωπαϊκή Πεδιάδα, χωρίς μεγάλες οροσειρές να την προστατεύουν. Αυτή η γεωγραφία διευκόλυνε τόσο τις κατακτήσεις όσο και τις εισβολές. Η απάντηση των Ρώσων ηγεμόνων ήταν συχνά η αναζήτηση στρατηγικού βάθους: περισσότερη απόσταση ανάμεσα στους αντιπάλους και την καρδιά του κράτους. Ωστόσο, κάθε νέα ζώνη προστασίας δημιουργούσε καινούργια σύνορα. Και, κυρίως, ήταν ήδη η πατρίδα άλλων λαών, που βίωναν τη ρωσική επέκταση ως κατάκτηση.

Η Σιβηρία ανοίγει τον δρόμο προς τον Ειρηνικό
Το 1552, ο Ιβάν ΄Δ κατέλαβε το Καζάν, ανοίγοντας τον δρόμο προς τα Ουράλια. Το 1582, ο Κοζάκος διοικητής Yermak πέρασε τα βουνά με λιγότερους από χίλιους άνδρες και νίκησε τον χάνο της Σιβηρίας. Ακολούθησε μια εντυπωσιακά γρήγορη προέλαση: το 1639, Ρώσοι εξερευνητές είχαν φτάσει στον Ειρηνικό. Μέσα σε μόλις 57 χρόνια, Κοζάκοι και έμποροι γούνας είχαν διασχίσει μια ολόκληρη ήπειρο, διεκδικώντας εδάφη για τον τσάρο.

Ποτάμια και γούνες κινούν την κατάκτηση
Οι μεγάλοι ποταμοί της Σιβηρίας, όπως ο Ομπ, ο Γενισέι και ο Λένα, ρέουν κυρίως προς τον βορρά. Οι παραπόταμοί τους, όμως, επέτρεπαν μετακινήσεις ανατολικά και δυτικά. Οι ταξιδιώτες περνούσαν από το ένα ποτάμιο σύστημα στο άλλο, μεταφέροντας ενδιάμεσα τις βάρκες τους στην ξηρά. Το οικονομικό κίνητρο ήταν η γούνα, ιδιαίτερα της ζιμπελίνας. Τα ξύλινα οχυρά λειτουργούσαν ως κέντρα ελέγχου και συλλογής του γιασάκ, ενός φόρου σε γούνες.

Το βαρύ τίμημα για τους αυτόχθονες
Η Σιβηρία δεν ήταν ακατοίκητη. Λαοί όπως οι Χάντι, οι Εβένκοι και οι Γιακούτιοι ζούσαν σε διάσπαρτες κοινότητες, χωρίς ένα ενιαίο κράτος που θα οργάνωνε κοινή αντίσταση. Η κατάκτηση συνοδεύτηκε από ομηρίες, βίαιες τιμωρίες και εξαναγκαστική φορολογία. Παράλληλα, ασθένειες όπως η ευλογιά αποδεκάτισαν κοινότητες. Η ταχύτητα της επέκτασης δεν σημαίνει ότι υπήρξε ειρηνική.

Η αναζήτηση θαλάσσιων διεξόδων
Στα δυτικά, ο Μεγάλος Πέτρος πολέμησε τη Σουηδία και εξασφάλισε πρόσβαση στη Βαλτική, ιδρύοντας την Αγία Πετρούπολη το 1703. Αργότερα, η Ρωσία επεκτάθηκε σε πολωνικά εδάφη, στη Φινλανδία, στη βόρεια Μαύρη Θάλασσα και στον Καύκασο. Η ενσωμάτωση ουκρανικών εδαφών έγινε σταδιακά. Η συμφωνία του 1654 ερμηνεύεται παραδοσιακά διαφορετικά: ως ένωση από τη ρωσική πλευρά και, για πολλούς Ουκρανούς, ως στρατιωτική συμμαχία που αξιοποιήθηκε για την επιβολή ελέγχου.

Εκεί όπου η επέκταση σταμάτησε
Η Ρωσία συναντούσε όρια όταν αντιμετώπιζε ισχυρούς αντιπάλους. Η Κίνα ανέκοψε αρχικά την προέλασή της στον Αμούρ, ενώ η Ιαπωνία την νίκησε το 1905. Στην Κεντρική Ασία, ο ανταγωνισμός με τη Βρετανία άφησε το Αφγανιστάν ως ενδιάμεση ζώνη. Η Αλάσκα, αντίθετα, πουλήθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1867 για 7,2 εκατομμύρια δολάρια: ήταν μακρινή, δύσκολο να προστατευτεί και λιγότερο κερδοφόρα καθώς το εμπόριο γούνας υποχωρούσε.

Μια τεράστια χώρα ακόμη και μετά τις απώλειες
Η διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης το 1991 άφησε δεκατέσσερις άλλες δημοκρατίες ανεξάρτητες. Η Ρωσία έχασε τεράστιες εκτάσεις, αλλά διατήρησε τη Σιβηρία και παρέμεινε η μεγαλύτερη χώρα στον κόσμο. Το σημερινό της μέγεθος είναι το αποτύπωμα αιώνων επέκτασης, όχι μιας μοναδικής κατάκτησης.

Αν βρήκατε ενδιαφέρουσα αυτή την ιστορία, μπορείτε να μοιραστείτε το άρθρο και να περιηγηθείτε στον ιστότοπο για περισσότερα σχετικά θέματα.

‹ ›