Για περισσότερο από δύο δεκαετίες, το διαστημικό τηλεσκόπιο Neil Gehrels Swift Observatory παρατηρεί τα ίχνη (afterglows) μερικών από τις πιο βίαιες εκρήξεις στο Σύμπαν.
Μετά την εκτόξευσή του το 2004, αναφέρουν οι New York Times, το Swift περιφερόταν αρχικά σε ύψος περίπου 600 χιλιομέτρων πάνω από την επιφάνεια της Γης. Εκεί, υπήρχαν ελάχιστα μόρια ατμόσφαιρας, οπότε η αντίσταση ήταν σχεδόν μηδενική. Ομως με την πάροδο του χρόνου, η τροχιά του άρχισε σταδιακά να χαμηλώνει.
Σήμερα βρίσκεται περίπου στα 340 χλμ. όπου η ατμόσφαιρα είναι πυκνότερη και το επιβραδύνει. Η τριβή αυτή θα το οδηγήσει μέσα στους επόμενους μήνες σε ακόμη χαμηλότερα στρώματα, όπου τελικά θα διαλυθεί καθώς εισέρχεται στην ατμόσφαιρα της Γης.
Για να το… σώσει, η NASA οργανώνει τώρα μια αποστολή που δεν έχει επιχειρηθεί ποτέ ξανά στο παρελθόν: να «συλλάβει» το τηλεσκόπιο και να το ωθήσει ξανά σε υψηλότερη τροχιά.
Η προσπάθεια διάσωσης επρόκειτο να ξεκινήσει την περασμένη Τρίτη με την εκτόξευση ενός μικρού διαστημικού σκάφους, μεγέθους ενός ψυγείου, από τις Νήσους Μάρσαλ στον κεντρικό Ειρηνικό, όμως οι δυσμενείς καιρικές συνθήκες δεν το επέτρεψαν. Η επόμενη ευκαιρία είναι την Πέμπτη 2 Ιουλίου, στις 5:09 π.μ. ώρα Ανατολικής Αμερικής.
Σύμφωνα με τους New York Times, το μικρό σκάφος διάσωσης, με την ονομασία Link, σχεδιάστηκε και κατασκευάστηκε από την startup Katalyst Space Technologies στην Αριζόνα μέσα σε μόλις εννέα μήνες — μια εξαιρετικά γρήγορη διαδικασία σε σύγκριση με τις συνηθισμένες διαστημικές αποστολές που διαρκούν χρόνια.
Για να σωθεί το Swift, δεν υπήρχε περιθώριο για αργό και «τέλειο» σχεδιασμό. Οπως είπε ο CEO της εταιρείας, Γκόνχι Λι, η NASA έθεσε μόνο δύο βασικές προϋποθέσεις: να ανεβάσει το σκάφος σε υψηλότερη τροχιά και να μη συγκρουστεί ή προκαλέσει ζημιά στο τηλεσκόπιο. «Αυτό μας έδωσε τεράστια ευελιξία στο πώς σχεδιάσαμε το πρόγραμμα και το σκάφος», είπε ο Λι στους New York Times.
Η αντικατάσταση του Swift, εάν η NASA αποφάσιζε να κατασκευάσει ένα νέο τηλεσκόπιο, θα απαιτούσε πιθανότατα χρόνια και κόστος εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων. Η παραχώρηση συμβολαίου ύψους 30 εκατ. δολαρίων στην Katalyst για την επαναφορά του Swift κρίθηκε ως πιο έξυπνη επιλογή, όπως δήλωσαν στελέχη της NASA.
Εάν η διάσωση του Swift στεφθεί με επιτυχία, θα μπορούσε να προσθέσει χρόνια πολύτιμων και ακριβών παρατηρήσεων των εκρήξεων.
Τη δεκαετία του 1960, δορυφόροι που κατασκευάστηκαν για την παρακολούθηση δοκιμών πυρηνικών όπλων ανακάλυψαν λάμψεις ακτίνων γάμμα – μιας μορφής ακτινοβολίας σαν τα ραδιοκύματα και τις ακτίνες Χ, αλλά με υψηλότερες ποσότητες ενέργειας.
Μόλις ένα άλλο τηλεσκόπιο εντοπίσει μια έκρηξη ακτίνων γάμμα, το Swift περιστρέφεται γρήγορα προς την έκρηξη και πραγματοποιεί λεπτομερείς μετρήσεις της υψηλής ενέργειας ακτινοβολίας καθώς αυτή εξασθενεί.
Αυτοί οι σύντομοι «χείμαρροι» ακτίνων γάμμα αφηγούνται ιστορίες ακραίας κοσμικής βίας, όπως εκρήξεις άστρων και συγκρούσεις μικρών, υπερπυκνών άστρων γνωστών ως άστρα νετρονίων.
Η NASA αρχικά υπολόγιζε ότι το Swift θα είχε μόλις δύο χρόνια ζωής, γι’ αυτό και δεν είχε κάνει καμία πρόβλεψη για την αντιμετώπιση της πτώσης του δύο δεκαετίες αργότερα.
Οπως αναφέρουν οι New York Times, o ρυθμός καθόδου του Swift είναι δύσκολο να προβλεφθεί, καθώς επιταχύνεται και επιβραδύνεται ανάλογα με τις μεταβολές του 11ετούς κύκλου ηλιακών κηλίδων. Oταν ο Hλιος είναι πιο ενεργός στο μέγιστο του κύκλου, εκτοξεύει ισχυρότερες ηλιακές εκλάμψεις που θερμαίνουν την ατμόσφαιρα της Γης, αυξάνοντας την αντίσταση για δορυφόρους σε τροχιά όπως το Swift.
Η πιο πρόσφατη κορύφωση των αντιστάσεων στα τέλη του 2024, ήταν ισχυρότερη από την προβλεπόμενη. Αυτό επιτάχυνε σημαντικά την πτώση του Swift και η NASA αντιμετώπισε ξαφνικά την πιθανότητα το τηλεσκόπιο να εισέλθει στην ατμόσφαιρα της Γης και να συντριβεί στο έδαφός της κάποια στιγμή εντός του 2026.
Ετσι η Αμερικανική Διαστημική Υπηρεσία έσπευσε να βρει τρεις εταιρείες –μεταξύ των οποίων και την Katalyst– οι οποίες είχαν ήδη αναπτύξει σχετικές τεχνολογίες που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για αυτήν την απόπειρα διάσωσης.
Η Katalyst ξεκίνησε πριν από έξι χρόνια να αναπτύσσει το όραμά της για έναν στόλο διαστημικών ρομπότ που θα είναι σε θέση να κατασκευάζουν, να επισκευάζουν και να ανεφοδιάζουν δορυφόρους και άλλες διαστημικές υποδομές. Η NASA της ανέθεσε την αποστολή διάσωσης του Swift τον περασμένο Σεπτέμβριο.
Η εταιρεία, όπως αποκαλύπτει στους New York Times, απευθύνθηκε στην εταιρεία αεροδιαστημικής και αμυντικής τεχνολογίας Northrop Grumman, ψάχνοντας για έναν εγκαταλελειμμένο πύραυλο, και βρήκε έναν τύπου Pegasus – κατασκευασμένο στα τέλη της δεκαετίας του 1980 από την Orbital Sciences Corporation, την οποία αργότερα απορρόφησε η Northrop Grumman.
Ο Pegasus δεν απογειώνεται κατακόρυφα από εξέδρα εκτόξευσης, όπως οι περισσότεροι πύραυλοι, αλλά προσαρμόζεται κάτω από την άτρακτο αεροπλάνου που πετά σε υψόμετρο 12 χιλιομέτρων πριν τον απελευθερώσει. Ακολούθως, οι κινητήρες του πυραύλου αναφλέγονται, επιταχύνοντας την άνοδό του προς το Διάστημα. Συνολικά 45 πύραυλοι τύπου Pegasus έχουν εκτοξευθεί, αλλά κανένας τους μετά το 2021 – με την παραγωγή τους να έχει πλέον διακοπεί.
Η χρήση Pegasus θεωρείται ιδανική στην προκειμένη περίπτωση, καθώς η τροχιά του Swift δεν είναι εύκολα προσβάσιμη από τη Φλόριντα και άλλα βορειότερα σημεία.
Μετά την εκτόξευση του διαστημοπλοίου διάσωσης Link, οι ελεγκτές αποστολής της θα χρειαστούν μία έως δύο εβδομάδες για να ελέγξουν ότι τα συστήματά του λειτουργούν σωστά. Ακολούθως το διαστημόπλοιο θα χρειαστεί περίπου ενάμιση μήνα για να πλησιάσει το Swift και να το «αρπάξει».
Μετά, το Link θα αρχίσει να το ωθεί σταδιακά προς τα πάνω για δύο μήνες, και θα το αφήσει 160 χιλιόμετρα πιο ψηλά, ώστε να παραμείνει σε τροχιά για άλλη μια δεκαετία.
Ακολουθήστε το Protagon στο Google News