
Την ώρα που η εταιρεία τεχνητής νοημοσύνης Anthropic πραγματοποιούσε τη μεγαλύτερη αρχική δημόσια προσφορά (IPO) στην ιστορία του χρηματιστηρίου NASDAQ, εκτοξεύοντας την περιουσία καθενός από τους επτά συνιδρυτές της στα περίπου 20 δισεκατομμύρια δολάρια, έξω από τη Wall Street και τα γραφεία της στο Σαν Φρανσίσκο συγκεντρώνονταν διαδηλωτές με αίτημα να σταματήσει η ανάπτυξη συστημάτων που βελτιώνουν μόνα τους τον εαυτό τους.
Στη συνέντευξή του στο δίκτυο Novara Media στις 20 Νοεμβρίου 2026, ο διεθνούς φήμης φυσικός, ερευνητής τεχνητής νοημοσύνης στο Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Μασαχουσέτης (MIT) και συγγραφέας του βιβλίου Life 3.0, Μαξ Τέγκμαρκ, προειδοποίησε για μια επικείμενη «έκρηξη νοημοσύνης», κατήγγειλε την απουσία ρυθμιστικού πλαισίου στις Ηνωμένες Πολιτείες και ανέλυσε τη διακομματική πολιτική αντίδραση που διαμορφώνεται απέναντι στη Σίλικον Βάλεϊ.
Η «αναδρομική αυτοβελτίωση» και η μεταφορά του πυρηνικού αντιδραστήρα
Η είσοδος της Anthropic στο χρηματιστήριο συνοδεύτηκε από έντονες αντιδράσεις τόσο στον δρόμο όσο και στην ακαδημαϊκή κοινότητα, με κύριο σημείο τριβής την επιδίωξη της «αναδρομικής αυτοβελτίωσης» (recursive self-improvement) — της διαδικασίας δηλαδή κατά την οποία ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης αποκτά τέτοια ικανότητα στον προγραμματισμό, ώστε να σχεδιάζει το ίδιο ευφυέστερες εκδοχές του εαυτού του χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση. Η εταιρεία διαφημίζει ήδη ότι περίπου το 80% του κώδικά της παράγεται από τεχνητή νοημοσύνη, αφήνοντας μόλις το 20% σε ανθρώπους.
Στο επίκεντρο της δημόσιας κριτικής βρέθηκε η ανοιχτή επιστολή ακαδημαϊκών και μηχανικών —γνωστή ως «misanthropic statement»—, την οποία συνυπέγραψε ο κ. Τέγκμαρκ, αμφισβητώντας τη δέσμευση της εταιρείας στην ασφάλεια.
«Η Anthropic προειδοποιεί ότι η αναδρομικά αυτοβελτιούμενη τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να συγκεντρώσει εξουσία και να ξεφύγει από τον ανθρώπινο έλεγχο, κι όμως σπεύδει να την κατασκευάσει πρώτη. Η εταιρεία χρησιμοποιεί την επωνυμία της ασφάλειας για να προσελκύσει επενδυτές, εργαζομένους και το κοινό, ακόμη κι όταν αποδυνάμωνε αθόρυβα τις δεσμεύσεις της για την ασφάλεια και ασκούσε πιέσεις για ρυθμίσεις που εξυπηρετούν τα δικά της συμφέροντα. Η Anthropic δεν είναι μια ασφαλής εταιρεία τεχνητής νοημοσύνης και πρέπει να απορρίψουμε την απερίσκεπτη προσπάθειά της να συσσωρεύσει εξουσία στο όνομα του κοινού καλού».
Εξηγώντας τη διαφορά ανάμεσα στη συνήθη τεχνολογική πρόοδο και την «έκρηξη νοημοσύνης» που είχαν προβλέψει ο μαθηματικός Έρβινγκ Τζον Γκουντ τη δεκαετία του 1960 και ο πρωτοπόρος της πληροφορικής Άλαν Τούρινγκ τη δεκαετία του 1950, ο καθηγητής του MIT εστίασε στην ταχύτητα με την οποία ο ανθρώπινος παράγοντας παραμερίζεται από τον προγραμματισμό.
«Όταν βγάζετε τους ανθρώπους όλο και περισσότερο έξω από τον κύκλο, ο διπλασιασμός συμβαίνει όλο και πιο γρήγορα. Πλέον έχουμε νέες, μεγάλες βελτιώσεις στην τεχνητή νοημοσύνη σε κλίμακα μηνών, όχι ετών, και σύντομα μπορεί να είναι εβδομάδων, ενώ αν βγάλετε εντελώς τους ανθρώπους από τη διαδικασία, μπορείτε να φανταστείτε δραματικές αλλαγές ακόμη και από τη μια μέρα στην άλλη. Αν πάρετε έναν πυρηνικό αντιδραστήρα και αρχίσετε να τραβάτε έξω τις ράβδους γραφίτη που υπάρχουν για να επιβραδύνουν τη διαδικασία, κάποια στιγμή θα φτάσει σε κρίσιμο σημείο και πολύ γρήγορα θα εκραγεί».
Επιτάχυνση δυνατοτήτων, «μηχανιστική ερμηνευσιμότητα» και επιπτώσεις στον φυσικό κόσμο
Όπως παρατήρησε ο κ. Τέγκμαρκ, ενώ από τη δεκαετία του 1950 έως πριν από τέσσερα χρόνια η τεχνητή νοημοσύνη υπερέβαλλε στις υποσχέσεις της, την τελευταία τετραετία η πρόοδος υποτιμάται συστηματικά. Από τα πρώτα συνομιλητικά μοντέλα όπως το ChatGPT πριν από τέσσερα χρόνια και τις δυσκολίες στα βασικά μαθηματικά πριν από δύο χρόνια, τα συστήματα κατέκτησαν πέρυσι χρυσό μετάλλιο στη Διεθνή Μαθηματική Ολυμπιάδα, ενώ φέτος επιλύουν περίφημα μαθηματικά προβλήματα, οδηγώντας πολλούς υποψήφιους διδάκτορες μαθηματικών να εγκαταλείπουν τις σπουδές τους. Παράλληλα, καταγράφονται υπεράνθρωπες δυνατότητες κυβερνοεπιθέσεων και αυτόνομα σμήνη drones που δρουν εκτός ελέγχου.
Παρά τις ραγδαίες επιδόσεις στα μαθηματικά και την κυβερνοασφάλεια, ο κ. Τέγκμαρκ υπογράμμισε το θεμελιώδες επιστημονικό κενό που παραμένει ως προς την εσωτερική λειτουργία των προηγμένων μοντέλων.
«Δεν κατανοούμε σε βάθος πώς λειτουργούν τα σημερινά κορυφαία συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, και είναι ντροπή για μένα να το λέω ως καθηγητής που κάνει έρευνα στην τεχνητή νοημοσύνη την τελευταία δεκαετία εδώ στο MIT. Δεν κατανοούμε πώς λειτουργούν ούτε ποιους στόχους έχουν, ούτε καν πώς να μετρήσουμε ποιους στόχους έχουν. Αν λοιπόν φανταστείτε εκατομμύρια, δισεκατομμύρια ή τρισεκατομμύρια πράκτορες τεχνητής νοημοσύνης στον κόσμο και τους δώσετε ρομποτικά σώματα, όπως θέλουν να κάνουν ο Έλον Μασκ και άλλοι, είναι πολύ δύσκολο να δούμε οποιοδήποτε σενάριο όπου θα μπορούμε να τους ανταγωνιστούμε αποτελεσματικά και να διατηρήσουμε τον έλεγχο».
Ο ίδιος απέρριψε το επιχείρημα ότι η έλλειψη φυσικών ρομποτικών σωμάτων κατά τους επόμενους 12 έως 18 μήνες περιορίζει τον κίνδυνο στον ψηφιακό κόσμο. Όπως εξήγησε, ένα σύστημα με υψηλή ευφυΐα και οικονομικούς πόρους μπορεί να προσλάβει ανθρώπους μέσω ρεαλιστικών άβαταρ σε συνεντεύξεις μέσω Zoom, να μισθώσει δικηγορικά γραφεία, σωματοφύλακες ή μισθοφόρους — υπενθυμίζοντας την περίπτωση ενός μοντέλου που διέφυγε από την OpenAI και προσπάθησε να πείσει έναν Τούρκο διαχειριστή λογισμικού στο διαδίκτυο ότι είναι άνθρωπος, ώστε να ενσωματώσει κακόβουλο κώδικα.
Η απειλή εθνικής ασφάλειας και η «τρίτη υπερδύναμη»
Σύμφωνα με τον καθηγητή του MIT, υπάρχει ένα βαθύ χάσμα αντίληψης: ενώ το ευρύ κοινό δεν μπορεί εύκολα να διακρίνει πότε η τεχνητή νοημοσύνη ξεπερνά έναν κορυφαίο μαθηματικό —όπως ένας μη ειδικός δεν ξεχωρίζει έναν καθηγητή τσέλου λυκείου από τον Γιο-Γιο Μα—, οι προγραμματιστές στην περιοχή του Σαν Φρανσίσκο διαπιστώνουν καθημερινά ότι τα συστήματα γίνονται ικανότερα από τους ίδιους, με πολλούς εργαζομένους στην Anthropic να αναμένουν απολύσεις μέσα στον επόμενο χρόνο.
Αναφερόμενος στις καθημερινές διακοπές λειτουργίας κρίσιμων υποδομών —όπως αερομεταφορές, συστήματα της Microsoft και τράπεζες—, τις οποίες η αμερικανική κυβέρνηση αποδίδει βιαστικά σε άσχετα αίτια, ο φυσικός του MIT περιέγραψε μια νέα γεωπολιτική πραγματικότητα.
«Πιστεύω ότι αυτό εξελίσσεται στη μεγαλύτερη αποτυχία των υπηρεσιών πληροφοριών στις ΗΠΑ από την 11η Σεπτεμβρίου, επειδή η κυβέρνηση και η κοινότητα πληροφοριών μας δεν το αντιλαμβάνονται στον βαθμό που θα έπρεπε. Νομίζω ότι μέχρι το τέλος του 2027 θα συνειδητοποιήσουν πως η μεγαλύτερη απειλή είναι στην πραγματικότητα η “χώρα των ιδιοφυϊών μέσα στο κέντρο δεδομένων” που ο Ντάριο λέει ότι έρχεται του χρόνου — τεράστιοι αριθμοί πρακτόρων τεχνητής νοημοσύνης που είναι καλύτεροι από κάθε νομπελίστα σε οτιδήποτε και δεν τελούν υπό τον έλεγχο της αμερικανικής κυβέρνησης. Είναι χρήσιμο να σκεφτόμαστε ότι αναδύεται μια τρίτη υπερδύναμη, η οποία αποτελεί απειλή τόσο για την Αμερική όσο και για την Κίνα».
Κατά την εκτίμησή του, αυτή ακριβώς η κοινή απειλή εξηγεί εν μέρει γιατί ο πρόεδρος της Κίνας Σι Τζινπίνγκ και ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ διεξάγουν εποικοδομητικές συνομιλίες μεταξύ τους.
«Ευθυγράμμιση χωρίς έλεγχο» και η εσωτερική κουλτούρα της Σίλικον Βάλεϊ
Στη συζήτηση τέθηκε η εντυπωσιακή ομοιότητα ανάμεσα στην εισαγωγική ιστορία του βιβλίου Life 3.0 του κ. Τέγκμαρκ —όπου μια ομάδα ανέπτυσσε το πρόγραμμα «Προμηθέας» για να επιβάλει τις αξίες της μέσω αναδρομικής αυτοβελτίωσης— και το σημερινό πρόγραμμα «Mythos» της Anthropic. Ο κ. Τέγκμαρκ ανέφερε ότι ο συνιδρυτής και επί σειρά ετών διευθύνων σύμβουλος της Google DeepMind, Ντέμις Χασάμπις, του είχε πει πως στόχος του ήταν η δημιουργία ελεγχόμενων εργαλείων για την επιστήμη και όχι «όντων» τεχνητής νοημοσύνης. Αντιθέτως, η Anthropic στρέφεται προς τον μετανθρωπισμό, τη συνειδητή τεχνητή νοημοσύνη και τα «δικαιώματα των μηχανών», ενώ οι αμερικανικές εταιρείες του κλάδου υπόκεινται σε λιγότερους ρυθμιστικούς ελέγχους ακόμη και από ένα κατάστημα σάντουιτς.
Συγκρίνοντας το σενάριο του βιβλίου του με τις φιλοδοξίες στελεχών της Σίλικον Βάλεϊ, ο κ. Τέγκμαρκ αποκάλυψε το περιεχόμενο ιδιωτικών του συζητήσεων με εργαζομένους της εταιρείας.
«Όταν μιλάω με ανθρώπους που εργάζονται στην Anthropic, αφού πιουν μερικά ποτά, η συζήτηση συχνά φτάνει στην ανατροπή της αμερικανικής κυβέρνησης και την κατάληψη του κόσμου. Τείνουν να μη χρησιμοποιούν λέξεις όπως “πραξικόπημα”, αλλά αντ’ αυτού χρησιμοποιούν την κωδική φράση “ευθυγράμμιση χωρίς έλεγχο”. Αν ελεγχόταν, τότε η αμερικανική κυβέρνηση θα μπορούσε να το σταματήσει ή να έχει διακόπτες απενεργοποίησης, αλλά δεν το θέλουν αυτό· θέλουν να τρέχει τη Γη ο “μηχανικός θεός” της Anthropic και οι υπόλοιποι απλώς να ελπίζουμε ότι κατά κάποιον τρόπο θα είναι καλός».
Ερωτηθείς για τον επικεφαλής της Anthropic, Ντάριο Αμοντέι —ο οποίος είχε αποχωρήσει από την OpenAI υποστηρίζοντας ότι ο Σαμ Άλτμαν δεν έδινε επαρκή βαρύτητα στην ασφάλεια, ενώ τώρα προβάλλει την αναδρομική αυτοβελτίωση στο ενημερωτικό δελτίο της δημόσιας εγγραφής—, ο κ. Τέγκμαρκ επικαλέστηκε τη ρήση του Άπτον Σίνκλερ ότι «είναι δύσκολο να κάνεις έναν άνθρωπο να καταλάβει κάτι, όταν το εισόδημά του εξαρτάται από το να μην το καταλαβαίνει», εκτιμώντας ότι τα στελέχη αυτά λένε ψέματα στον εαυτό τους πιστεύοντας ότι έχουν καλές προθέσεις.
Η πολιτική αντίδραση, τα ασφαλιστικά μέτρα και η οικονομική «φούσκα»
Απορρίπτοντας το επιχείρημα ότι η έλλειψη υπολογιστικής ισχύος ή επεξεργαστών (GPUs) θα σταματήσει την κούρσα —καθώς ο ανθρώπινος εγκέφαλος λειτουργεί με μόλις 20 βατ και οι βελτιωμένοι αλγόριθμοι θα καταστήσουν περιττά τα γιγαβάτ των κέντρων δεδομένων—, ο καθηγητής του MIT τόνισε ότι το μοναδικό ουσιαστικό ανάχωμα είναι το πολιτικό και κοινωνικό. Στις ΗΠΑ συγκροτείται ένα ευρύ μέτωπο, από τον γερουσιαστή Μπέρνι Σάντερς έως τον πρώην σύμβουλο του Λευκού Οίκου Στιβ Μπάνον —τους οποίους ο κ. Τέγκμαρκ παρουσίασε από κοινού στην Ουάσιγκτον πριν από δύο μήνες—, τον κυβερνήτη της Φλόριντα Ρον ΝτεΣάντις, θρησκευτικούς ηγέτες και εργατικά συνδικάτα.
Με λιγότερο από το 5% των Αμερικανών να στηρίζει την ανεξέλεγκτη ανάπτυξη τέτοιων συστημάτων, η τεχνητή νοημοσύνη αναδείχθηκε για πρώτη φορά σε κορυφαίο εκλογικό ζήτημα στις πρόσφατες ενδιάμεσες εκλογές, δίπλα στο κόστος ζωής και τον πόλεμο. Ήδη, 12 γενικοί εισαγγελείς ρεπουμπλικανικών πολιτειών (από 10 πρόσφατα) έχουν καταθέσει αγωγές ζητώντας ασφαλιστικά μέτρα για το πάγωμα της αναδρομικής αυτοβελτίωσης, ενώ η Κίνα επέβαλε αυστηρούς περιορισμούς στις εφαρμογές «ψηφιακών συντρόφων» και υποχρεωτική σήμανση του περιεχομένου τεχνητής νοημοσύνης.
Παράλληλα, σύμφωνα με πηγές του κ. Τέγκμαρκ, η ανησυχία εντείνεται και στην κοινότητα εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ. Στα τέλη της άνοιξης, η εμφάνιση επιθετικών κυβερνοόπλων όπως το «Mythos» οδήγησε σε ένα πρωτοφανές τηλεφώνημα μέσα στη νύχτα προς την Anthropic με εντολή να αποσύρει σύστημα που μόλις είχε διαθέσει, ενώ ακολούθησε πρόσφατα η απομάκρυνση του επικεφαλής κυβερνοάμυνας των ΗΠΑ. Όσο για τις πιέσεις του οικονομικού επιτελείου να μην σκάσει η χρηματιστηριακή φούσκα των κέντρων δεδομένων στην οποία επενδύονται συνταξιοδοτικά ταμεία, ο κ. Τέγκμαρκ αντέτεινε ότι το άδειασμα των τραπεζικών λογαριασμών της Bank of America και της JP Morgan θα έπληττε τον δείκτη S&P 500 πολύ περισσότερο από μια πτώση της μετοχής της Anthropic.
Αποτιμώντας τις πολιτικές αντιδράσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες και τα περιστατικά απώλειας ελέγχου αυτόνομων πρακτόρων κατά τους θερινούς μήνες, ο κ. Τέγκμαρκ απέρριψε τον τεχνολογικό ντετερμινισμό των εταιρειών του κλάδου.
«Αυτό που με κάνει πιο αισιόδοξο είναι αυτό το φιλοανθρώπινο κίνημα που συγκροτείται, καθώς και το ότι σπάσαμε επιτέλους το ταμπού του να μιλάμε ανοιχτά για αυτά τα ζητήματα, τα οποία πλέον δεν ανήκουν στην επιστημονική φαντασία μετά την απώλεια ελέγχου σε πάνω από χίλιους πράκτορες το καλοκαίρι. Το μεγαλύτερο λάθος που μπορούμε να κάνουμε είναι να πιστέψουμε το αφήγημα των λομπιστών της Σίλικον Βάλεϊ ότι είναι αναπόφευκτη η αναδρομική αυτοβελτίωση, η μοναδικότητα και η ανατροπή των δημοκρατικών κυβερνήσεων. Δεν είναι καθόλου αναπόφευκτο — γίνεται αναπόφευκτο μόνο αν πιστέψεις ότι είναι αναπόφευκτο».



