Η μεγαλύτερη ειρωνεία γύρω από τον θάνατο του Τζέιμς Γκάρφιλντ συμπυκνώνεται σε μια φράση που είπε ο δολοφόνος του στο δικαστήριο: «Εγώ απλώς τον πυροβόλησα· οι γιατροί του τον σκότωσαν». Η ιστορική αλήθεια είναι ότι η σφαίρα που δέχτηκε ο Πρόεδρος στην πλάτη δεν είχε πλήξει κανένα ζωτικό όργανο. Με τα δεδομένα της σύγχρονης επιστήμης, η πληγή του ήταν απόλυτα ιάσιμη. Ωστόσο, ο Γκάρφιλντ είχε την ατυχία να τραυματιστεί σε μια μεταβατική εποχή, κατά την οποία η αμερικανική ιατρική κοινότητα σνόμπαρε επιδεικτικά τις επαναστατικές ανακαλύψεις του Τζόζεφ Λίστερ και του Λουί Παστέρ σχετικά με τα μικρόβια και την ανάγκη της αποστείρωσης.
Για 80 ολόκληρες ημέρες, ο Λευκός Οίκος μετατράπηκε σε ένα ιδιότυπο θέατρο ιατρικού παραλόγου. Δώδεκα διαφορετικοί γιατροί, με επικεφαλής τον αλαζόνα Δρ. Γουίλαρντ Μπλις, προσπαθούσαν απεγνωσμένα να εντοπίσουν τη σφαίρα στο σώμα του Προέδρου. Χωρίς να πλύνουν τα χέρια τους, χωρίς να αποστειρώσουν τα μεταλλικά τους εργαλεία, εισήγαγαν τα δάχτυλά τους απευθείας μέσα στην ανοιχτή πληγή. Αυτή η συνεχής «εξερεύνηση» μετέτρεψε ένα απλό τραύμα λίγων εκατοστών σε ένα τεράστιο, μολυσμένο κανάλι γεμάτο πύον.
Ακόμα και η επιστράτευση της τεχνολογίας απέτυχε λόγω άγνοιας: ο Αλεξάντερ Γκράχαμ Μπελ έφερε έναν πρωτότυπο ανιχνευτή μετάλλων για να εντοπίσει τη σφαίρα, αλλά οι γιατροί δεν συνειδητοποίησαν ότι η συσκευή έκανε παρεμβολές επειδή ο Γκάρφιλντ ήταν ξαπλωμένος πάνω σε ένα ολοκαίνουριο στρώμα με μεταλλικά ελατήρια. Ο Μπλις επέμενε να ψάχνει στη δεξιά πλευρά του σώματος, ενώ η σφαίρα είχε σταματήσει αριστερά. Ο Πρόεδρος πέθανε τελικά από οξεία σήψη και εσωτερική μόλυνση, έχοντας λιώσει από τον πόνο και τον πυρετό.
Αυτή η εθνική τραγωδία, ωστόσο, λειτούργησε ως μια βίαιη και επώδυνη αφύπνιση για την παγκόσμια ιατρική. Ο δημόσιος και μαρτυρικός θάνατος του ηγέτη των ΗΠΑ απέδειξε με τον πιο αδιάψευστο τρόπο ότι τα αόρατα μικρόβια ήταν υπαρκτά και θανατηφόρα. Η ιατρική κοινότητα δεν μπορούσε πλέον να εθελοτυφλεί.
Η «θυσία» του Γκάρφιλντ έγινε το ισχυρότερο επιχείρημα για την καθιέρωση της αντισηψίας. Μέσα στα επόμενα χρόνια, το πλύσιμο των χεριών, η αποστείρωση των χειρουργικών εργαλείων και ο καθαρισμός των πληγών έγιναν απαράβατοι νόμοι στα νοσοκομεία όλου του κόσμου. Ο θάνατος ενός ανθρώπου άνοιξε τον δρόμο για τη σωτηρία εκατομμυρίων άλλων, αλλάζοντας για πάντα το πρόσωπο της χειρουργικής.