Skip to content
Διάρκεια άρθρου: Λιγότερο απο 1 λεπτό Λεπτά

Ψυχρός Πόλεμος: Πώς ο κόσμος χωρίστηκε στα δύο και έφτασε στο χείλος της καταστροφής

Για 46 χρόνια, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Σοβιετική Ένωση καθόριζαν τις διεθνείς εξελίξεις μέσα από μια αντιπαράθεση που μπορούσε να οδηγήσει σε πυρηνική καταστροφή. Ο Ψυχρός Πόλεμος, από το 1945 έως το 1991, δεν εξελίχθηκε σε άμεσο πόλεμο μεταξύ τους. Εκφράστηκε όμως με εξοπλισμούς, κατασκοπεία, πολιτικές επεμβάσεις και αιματηρές συγκρούσεις σε άλλες χώρες. Πώς έγιναν εχθροί οι σύμμαχοι που είχαν νικήσει μαζί τη ναζιστική Γερμανία;

Από τη συμμαχία στην καχυποψία
Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι δύο δυνάμεις είχαν διαφορετικά σχέδια για την Ευρώπη. Ο Joseph Stalin ήθελε μια ζώνη φιλικών καθεστώτων που θα προστάτευε τη Σοβιετική Ένωση από νέα δυτική εισβολή. Η Ουάσιγκτον υποστήριζε τις ανοιχτές αγορές και τη δημοκρατική αυτοδιάθεση. Η επιβολή κομμουνιστικών κυβερνήσεων στην Ανατολική Ευρώπη βάθυνε το χάσμα. Το 1947, το Δόγμα Truman και το Σχέδιο Marshall μετέτρεψαν την ανάσχεση του κομμουνισμού και την οικονομική ανοικοδόμηση σε βασικούς άξονες της αμερικανικής πολιτικής.

Το Βερολίνο γίνεται σύμβολο της διαίρεσης
Το 1948, η σοβιετική πλευρά απέκλεισε τις χερσαίες και υδάτινες προσβάσεις στο Δυτικό Βερολίνο. Αντί να υποχωρήσουν ή να επιχειρήσουν στρατιωτική διάσπαση του αποκλεισμού, Αμερικανοί και Βρετανοί οργάνωσαν μια τεράστια αερογέφυρα ανεφοδιασμού. Περισσότερες από 277.000 πτήσεις κράτησαν την πόλη ζωντανή μέχρι την άρση του αποκλεισμού, τον Μάιο του 1949. Την ίδια χρονιά δημιουργήθηκαν δύο γερμανικά κράτη και ιδρύθηκε η Βορειοατλαντική Συμμαχία. Η Ευρώπη αποκτούσε πλέον σταθερές διαχωριστικές γραμμές.

Η αντιπαράθεση εξαπλώνεται στην Ασία
Η επικράτηση του Mao Zedong στην Κίνα το 1949 άλλαξε τις ισορροπίες. Έναν χρόνο αργότερα, η εισβολή της Βόρειας Κορέας στη Νότια Κορέα προκάλεσε διεθνή στρατιωτική επέμβαση υπό αμερικανική ηγεσία και, στη συνέχεια, κινεζική παρέμβαση. Η ανακωχή του 1953 άφησε τη χερσόνησο διαιρεμένη, έπειτα από εκατομμύρια θανάτους. Αργότερα, στο Βιετνάμ, η αμερικανική στρατιωτική ισχύς δεν εξασφάλισε τη νίκη. Η αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων ακολουθήθηκε από την πτώση της Σαϊγκόν το 1975 και την ενοποίηση υπό κομμουνιστική εξουσία.

Παρεμβάσεις και εξεγέρσεις πίσω από τα συνθήματα
Η σύγκρουση δεν περιορίστηκε στα πεδία των μαχών. Οι Ηνωμένες Πολιτείες υποστήριξαν ανατροπές κυβερνήσεων στο Ιράν και στη Γουατεμάλα, ενώ ενίσχυσαν αντιπάλους του Salvador Allende στη Χιλή. Στην άλλη πλευρά, η Μόσχα κατέστειλε με στρατιωτική βία την ουγγρική εξέγερση του 1956 και την Άνοιξη της Πράγας το 1968. Οι επεμβάσεις αυτές έδειχναν πόσο περιορισμένη μπορούσε να γίνει η ανεξαρτησία μιας χώρας όταν αμφισβητούσε τα συμφέροντα του ισχυρότερου συμμάχου της.

Δεκατρείς ημέρες στο χείλος του πυρηνικού πολέμου
Η κρίση των πυραύλων της Κούβας, τον Οκτώβριο του 1962, αποτέλεσε την πιο επικίνδυνη αναμέτρηση. Η εγκατάσταση σοβιετικών πυραύλων στο νησί προκάλεσε αμερικανικό ναυτικό αποκλεισμό. Μέσα στην ένταση, ο Vasili Arkhipov αρνήθηκε να συναινέσει στην εκτόξευση πυρηνικής τορπίλης από σοβιετικό υποβρύχιο. Η κρίση λύθηκε με την απομάκρυνση των σοβιετικών πυραύλων, αμερικανική δέσμευση μη εισβολής στην Κούβα και μυστική συμφωνία απομάκρυνσης αμερικανικών πυραύλων. Ακολούθησαν απευθείας γραμμή επικοινωνίας και περιορισμοί στις πυρηνικές δοκιμές.

Διάστημα, διπλωματία και νέα ένταση
Ο ανταγωνισμός έφτασε και πέρα από τη Γη: ο πρώτος σοβιετικός δορυφόρος, η πτήση του Yuri Gagarin και η αμερικανική προσελήνωση έγιναν σύμβολα τεχνολογικής υπεροχής. Παράλληλα, η ρήξη Κίνας και Σοβιετικής Ένωσης επέτρεψε στον Richard Nixon να προσεγγίσει το Πεκίνο. Η δεκαετία του 1970 έφερε ύφεση και συμφωνίες περιορισμού εξοπλισμών, όχι όμως οριστική συμφιλίωση. Η σοβιετική εισβολή στο Αφγανιστάν το 1979 και οι νέοι πυρηνικοί εξοπλισμοί αναζωπύρωσαν την αντιπαράθεση.

Οι μεταρρυθμίσεις που άνοιξαν τον δρόμο στο τέλος
Ο Mikhail Gorbachev ανέλαβε το 1985 μια Σοβιετική Ένωση με σοβαρά οικονομικά προβλήματα. Προώθησε οικονομική αναδιάρθρωση και πολιτική διαφάνεια, ενώ αναζήτησε συμφωνίες αφοπλισμού με τον Ronald Reagan. Καθοριστική ήταν η απόφασή του να μην επιβάλλει πλέον με σοβιετικά στρατεύματα την παραμονή των ανατολικοευρωπαϊκών καθεστώτων στην εξουσία. Το 1989 κατέρρευσε το Τείχος του Βερολίνου. Ακολούθησαν η γερμανική επανένωση και, τον Δεκέμβριο του 1991, η διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης σε 15 ανεξάρτητα κράτη.

Γνωρίζατε αυτές τις πλευρές του Ψυχρού Πολέμου; Αν βρήκατε το άρθρο ενδιαφέρον, μπορείτε να το μοιραστείτε και να ανακαλύψετε περισσότερα σχετικά κείμενα στην ιστοσελίδα μας.

‹