Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος (ESA) έδωσε στη δημοσιότητα την πρώτη μεγάλη συλλογή δεδομένων από το διαστημικό τηλεσκόπιο Euclid, μιας φιλόδοξης προσπάθειας χαρτογράφησης του Σύμπαντος σε μεγάλες κλίμακες.
Το Euclid έχει χαρτογραφήσει μέχρι στιγμής δύο περιοχές στον ουρανό του βόρειου και του νότιου ημισφαιρίου (ESA/Euclid/Euclid Consortium/NASA; ESA/Gaia/DPAC; ESA/Planck Collaboration)
Βαρυτικοί φακοί
Το φως που ταξιδεύει προς τη Γη από μακρινούς γαλαξίες μπορεί να εκτραπεί και να παραμορφωθεί από τη συνηθισμένη και τη σκοτεινή ύλη που παρεμβάλλονται στη διαδρομή του. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται βαρυτικός φακός. Με άλλα λόγια, η βαρύτητα ενός κοντινότερου γαλαξία παραμορφώνει το φως που προέρχεται από έναν γαλαξία πίσω του.
Το φαινόμενο του βαρυτικού φακού αποτελεί ένα από τα εργαλεία που χρησιμοποιούν οι επιστήμονες για να μελετήσουν την κατανομή της σκοτεινής ύλης.
Τα νέα δεδομένα του Euclid περιλαμβάνουν περίπου 15.000 υποψήφιες περιπτώσεις ισχυρών βαρυτικών φακών, αριθμός μεγαλύτερος από το σύνολο όσων είχαν ανακαλυφθεί τον προηγούμενο μισό αιώνα.
«Οι βαρυτικοί φακοί είναι οι ζυγαριές της ίδιας της φύσης», δήλωσε η Νάταλι Λάινς, υποψήφια διδάκτορας αστροφυσικής στο Πανεπιστήμιο του Πόρτσμουθ στην Αγγλία και μέλος της επιστημονικής κοινοπραξίας Euclid.
«Ο βαθμός στον οποίο κάμπτεται το φως μάς δείχνει πόση ύλη περιέχει ένας γαλαξίας, συμπεριλαμβανομένων των αόρατων συστατικών, όπως η σκοτεινή ύλη. Χρησιμοποιώντας χιλιάδες βαρυτικούς φακούς, μπορούμε να μελετήσουμε πώς κατανέμεται η σκοτεινή ύλη μέσα στους γαλαξίες και να κατανοήσουμε πώς σχηματίζονται και εξελίσσονται οι γαλαξίες στη διάρκεια της κοσμικής ιστορίας», εξήγησε.
Η Λάινς επισήμανε επίσης την εξαιρετική ευκρίνεια των εικόνων του Ευκλείδη σε μια τεράστια περιοχή του Σύμπαντος.
«Τα επίγεια τηλεσκόπια μπορούν να καλύψουν μεγάλες περιοχές του νυχτερινού ουρανού, όμως οι εικόνες τους θολώνουν εξαιτίας της ατμόσφαιρας. Τα διαστημικά τηλεσκόπια Hubble και James Webb καταγράφουν εικόνες εξαιρετικής ευκρίνειας, αλλά μόνο από πολύ μικρές περιοχές του ουρανού. Ο Ευκλείδης συνδυάζει και τα δύο πλεονεκτήματα, κάτι που είναι καθοριστικό για τον εντοπισμό μικρών και σπάνιων φαινομένων, όπως οι ισχυροί βαρυτικοί φακοί», δήλωσε.
Η παρατήρηση αντικειμένων σε τεράστιες αποστάσεις ισοδυναμεί με ένα ταξίδι στο παρελθόν, καθώς το φως των μακρινών ουράνιων σωμάτων χρειάζεται πολύ χρόνο για να φτάσει μέχρι τη Γη.
Τα πιο μακρινά αντικείμενα που έχει παρατηρήσει το Euclid είναι κβάζαρ, εξαιρετικά φωτεινοί πυρήνες γαλαξιών που τροφοδοτούνται από υπερμεγέθεις μαύρες τρύπες. Το τηλεσκόπιο έχει εντοπίσει 60 εκατομμύρια τέτοια αντικείμενα.
«To Euclid έχει εντοπίσει ορισμένα κβάζαρ που χρονολογούνται από την εποχή που το Σύμπαν είχε μόλις το 5% της σημερινής ηλικίας του. Αυτό σημαίνει ότι το φως τους ξεκίνησε το ταξίδι του πριν από περίπου 13 δισεκατομμύρια χρόνια», δήλωσε η Λάινς.