Το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών κατέγραψε σε πραγματικό χρόνο τη ραγδαία μεταμόρφωση του υπεργίγαντα WOH G64, ενός από τα μεγαλύτερα γνωστά άστρα. Η αλλαγή στη θερμοκρασία, το χρώμα και τη χημική του σύσταση προσφέρει σπάνια δεδομένα για την αστρική εξέλιξη λίγο πριν το τελικό στάδιο ζωής του.
Ένα άστρο που δεν έμοιαζε πια ίδιο
Το WOH G64, που βρίσκεται στο Μεγάλο Νέφος του Μαγγελάνου, θεωρούνταν από τη δεκαετία του 1980 ένας από τους πιο φωτεινούς και ψυχρούς ερυθρούς υπεργίγαντες, με ακτίνα 1.540 φορές μεγαλύτερη από εκείνη του Ήλιου. Ωστόσο, οι νέες παρατηρήσεις έδειξαν ότι δεν ήταν πλέον κόκκινο και ψυχρό, αλλά κίτρινο και κατά περισσότερο από 1.000 βαθμούς θερμότερο.
Ο επικεφαλής της μελέτης, δρ. Gonzalo Munoz-Sanchez, περιέγραψε ότι οι πρώτες μετρήσεις δημιούργησαν σύγχυση, οδηγώντας την ομάδα σε αναζήτηση δεδομένων άνω των 30 ετών. Η εργασία αποτέλεσε μέρος της διδακτορικής του διατριβής στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών και στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.
Δεδομένα τριών δεκαετιών και παρατηρήσεις
Οι ερευνητές ανέλυσαν καμπύλες φωτός από το 1992 και συνέκριναν νέα και αρχειακά φάσματα. Το άστρο παρακολουθείται εδώ και δεκαετίες από το πολωνικό πρόγραμμα OGLE και από το τηλεσκόπιο Las Campanas στη Χιλή.
Σύμφωνα με τη δρ. Άλκηστις Μπονάνου, διευθύντρια ερευνών στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, το αρχειακό υλικό επέτρεψε τον ακριβή προσδιορισμό της περιόδου κατά την οποία σημειώθηκαν οι αλλαγές.
Οι αλλαγές σε πραγματικό χρόνο
Τα αποτελέσματα, που δημοσιεύθηκαν στο Nature Astronomy, δείχνουν ότι το άστρο εξασθένησε το 2011, στη συνέχεια ανέκαμψε και έγινε πιο θερμό και κίτρινο το 2013-2014, ενώ το 2025 παρουσίασε σημαντική εξασθένηση. Παράλληλα, καταγράφηκαν μεταβολές στη χημική σύσταση της ατμόσφαιράς του.
Οι ερυθροί υπεργίγαντες, με μάζα άνω των οκτώ ηλιακών μαζών, έχουν διάρκεια ζωής μόλις 1-10 εκατομμύρια χρόνια πριν εκραγούν ως σουπερνόβα. Η παρατήρηση τέτοιων αλλαγών σε τόσο σύντομο διάστημα θεωρείται εξαιρετικά σπάνια.
Διπλό σύστημα και πιθανά σενάρια
Η έρευνα αποκάλυψε για πρώτη φορά ότι το WOH G64 αποτελεί μέρος διπλού συστήματος. Ο συνοδός του είναι άστρο παρόμοιο με τον Ήλιο, αλλά αρκετές φορές πιο μαζικό, θερμότερο και λαμπρότερο, εκπέμποντας κυρίως γαλάζιο φως.
Οι επιστήμονες εξετάζουν δύο πιθανά σενάρια: είτε το σύστημα περιβαλλόταν από πυκνό περίβλημα που αλλοίωνε την εικόνα του και στη συνέχεια διαλύθηκε, είτε το ίδιο το άστρο υπέστη εκτίναξη υλικού που το έκανε να φαίνεται ψυχρότερο για δεκαετίες.
Τι σημαίνει για την αστρική εξέλιξη
Σύμφωνα με τη θεωρία, άστρα όπως το WOH G64 αναμένεται να ολοκληρώσουν τον κύκλο ζωής τους με έκρηξη σουπερνόβα ή κατάρρευση σε μαύρη τρύπα. Η περαιτέρω αλληλεπίδραση στο διπλό σύστημα θα καθορίσει την τελική εξέλιξη.
Η μελέτη, που χρηματοδοτήθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας, θα συνεχιστεί ώστε να καταγραφούν τυχόν νέες μεταβολές. Το παράδειγμα του WOH G64 αναδεικνύει τα κενά γνώσης γύρω από τα τελικά στάδια ζωής των υπεργιγάντων και προσφέρει πολύτιμο οδηγό για την κατανόηση παρόμοιων αστρικών φαινομένων στο Σύμπαν.