Καλώς ή κακώς, ζούμε σε μια εποχή που η Τεχνητή Νοημοσύνη αναδιαμορφώνει άρδην σχεδόν κάθε πτυχή της ανθρώπινης δραστηριότητας –από την εκπαίδευση και την επιστήμη έως την εργασία και τον πόλεμο– προσφέροντας, αναμφίβολα, εξαιρετικές νέες δυνατότητες, αλλά και γεννώντας νέους κινδύνους, ορισμένοι εκ των οποίων θα μπορούσαν να καταστούν ακόμα και υπαρξιακοί.
Αυτή η μετασχηματιστική τεχνολογία απειλεί επίσης θεμελιώδεις αξίες, όπως η ατομική και η θεσμική λογοδοσία, το κράτος Δικαίου, η δημοκρατία, ακόμη και το ίδιο το νόημα να είναι κανείς άνθρωπος. Γι’ αυτό προβάλλει ήδη, και μάλιστα επιτακτικά, η ανάγκη να ρυθμιστεί η ΤΝ όσο το δυνατόν πιο γρήγορα και αποτελεσματικά, σε παγκόσμιο επίπεδο.
Πρόκειται, βέβαια, για κάθε άλλο παρά εύκολη υπόθεση. Οχι μόνο εξαιτίας του τεράστιου αντίκτυπού της, αλλά και επειδή η περαιτέρω ανάπτυξή της τροφοδοτείται από τον σκληρό ανταγωνισμό μεταξύ των επιχειρήσεων που πρωτοστατούν στην επανάσταση της ΤΝ, καθώς και ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα.
Υπάρχει και ένα άλλο εξαιρετικά κρίσιμο ζήτημα. Οπως αναφέρεται σε πρόσφατη ανάρτηση της Anthropic, «αναθέτουμε ένα ολοένα μεγαλύτερο μέρος της ανάπτυξης της ΤΝ στα ίδια τα συστήματα ΤΝ… Εάν αυτή η τάση εξελιχθεί αρκετά και συνοδευτεί από επαρκή υπολογιστική ισχύ, θα μπορούσε να οδηγεί [στη δημιουργία] ενός συστήματος ΤΝ ικανού να σχεδιάζει και να αναπτύσσει αυτόνομα τον ίδιο του τον διάδοχο». Λίγο παρακάτω στην ίδια ανάρτηση σημειώνεται ότι «αν ήταν δυνατό να επιβραδυνθεί η ανάπτυξη αυτής της τεχνολογίας, ώστε να έχουμε περισσότερο χρόνο να αντιμετωπίσουμε τις τεράστιες συνέπειές της, πιστεύουμε ότι αυτό πιθανότατα θα ήταν καλό».
«Αν ακόμη και η Anthropic, εκ των πρωτοπόρων στην ΤΝ, ανησυχεί για όσα ενδέχεται να ακολουθήσουν, οι φόβοι των υπόλοιπων ανθρώπων –ιδίως των νέων– δεν μπορούν παρά να εντείνονται», σχολιάζει σε ανάλυσή του ο Μάρτιν Γουλφ, επικεφαλής οικονομικός σχολιαστής των Financial Times.
Ενα σημαντικό μέρος αυτής της ιδιαίτερα σημαντικής (και από πολιτική άποψη) ανησυχίας σχετίζεται με το ενδεχόμενο η αύξηση της παραγωγικότητας που υπόσχεται η ΤΝ να συνοδευτεί από αύξηση της ανεργίας. Ωστόσο η ταχύτητα που θα επέλθουν οι όποιες αλλαγές, καθώς και η κλίμακά τους, παραμένουν άγνωστες.
Πρόσφατα ο Τζον-Μπερν Μέρντοκ, chief data reporter των Financial Times, παρατήρησε πως η εκρηκτική αύξηση των εφαρμογών που παράγονται με τη βοήθεια της ΤΝ δεν έχει οδηγήσει σε αντίστοιχη αύξηση της χρήσης τους. Παράλληλα, όσον αφορά ειδικά τον τομέα λογισμικού και ανάπτυξης εφαρμογών, τα μεγαλύτερα οφέλη από την άποψη της παραγωγικότητας καταγράφονται κυρίως στα πρώτα στάδια της όλης διαδικασίας, και όχι στα τελικά προϊόντα.
Σε μελέτη που εκπονήθηκε πέρυσι από τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας διαπιστώθηκε ότι, σε παγκόσμιο επίπεδο, ένας στους τέσσερις εργαζόμενους ασκεί επάγγελμα που είναι εκτεθειμένο σε κάποιο βαθμό στην παραγωγική ΤΝ. Αμεσα, όμως, η ΤΝ απειλεί μόλις το 3,3% των εργαζομένων παγκοσμίως, ποσοστό που δεν προμηνύει κάποια τρομακτική ανατροπή.
Επιπλέον, στο παρελθόν έχουν καταγραφεί μεγάλες υστερήσεις μεταξύ της διάδοσης της χρήσης σημαντικών καινοτομιών (όπως ο ηλεκτρισμός) και της αύξησης της παραγωγικότητας. Ο Πολ Κρούγκμαν έχει παρατηρήσει ότι η αύξηση της παραγωγικότητας στην ψηφιακή εποχή ήταν χαμηλότερη συγκριτικά με την περίοδο μετά το τέλος του B’ Παγκοσμίου Πολέμου, παρότι τότε δεν υπήρχαν αντίστοιχης δυναμικής τεχνολογικές καινοτομίες.
Υπάρχει όμως και αντίλογος: «Είμαι βέβαιος πως η ΤΝ θα εκτελεί το 80% της οικονομικά πολύτιμης εργασίας που εκτελούν σήμερα οι άνθρωποι στο 80% των επαγγελμάτων, και μάλιστα ταχύτερα από όσο πιστεύουν οι περισσότεροι. Το ερώτημα δεν είναι αν μέσα στην επόμενη δεκαετία θα καταγραφεί μαζική υποαπασχόληση, αλλά αν θα έχουμε έτοιμο ένα συνεκτικό πλαίσιο πολιτικών για να την αντιμετωπίσουμε», δήλωσε στους Financial Times ο Βίνοντ Χόσλα, ένας έμπειρος επενδυτής στον τομέα της τεχνολογίας.
«Οι επιφυλάξεις όσον αφορά την ταχύτητα εκδήλωσης, καθώς και την έκταση του αντίκτυπου της ΤΝ, είναι δικαιολογημένες», σχολιάζει από την πλευρά του ο Μάρτιν Γουλφ. Ωστόσο συμφωνεί ότι «πρέπει να προετοιμαστούμε. Ο πολιτισμός μας ενδέχεται να μην αντέξει τους υπαρξιακούς κλυδωνισμούς και τις οικονομικές αναταράξεις που απειλεί να προκαλέσει η ΤΝ. Η αβεβαιότητα επιτάσσει ετοιμότητα, όχι εφησυχασμό».
Πώς, όμως, θα μπορούσε να τεθεί σε ετοιμότητα η ανθρωπότητα για ό,τι πρόκειται να ακολουθήσει; Το πρώτο που σημειώνει ο έμπειρος βρετανός δημοσιογράφος είναι ότι πρέπει να προετοιμαστούμε για έναν κόσμο όπου οι μηχανές θα λαμβάνουν σημαντικές αποφάσεις, και σε ορισμένες τομείς, όπως ο πόλεμος και η βιολογική έρευνα, αποφάσεις εξαιρετικά βαρύνουσας σημασίας.
Ομως την ευθύνη για τις όποιες αποφάσεις και τις συνέπειές τους θα πρέπει να τη φέρουν άνθρωποι: από τους προγραμματιστές και τα στελέχη των εταιρειών ΤΝ έως τους υπεύθυνους των οργανισμών που τη χρησιμοποιούν. Σε αντίθεση με τον πρόεδρο της Αργεντινής Χαβιέ Μιλέι, ο Μάρτιν Γουλφ θεωρεί πως η ΤΝ δεν θα πρέπει να διοικεί επιχειρήσεις και θεσμούς δίχως να υπάρχουν άνθρωποι που θα λογοδοτούν και θα υπόκεινται σε αστικές και ποινικές κυρώσεις σε περίπτωση πρόκλησης ζημίας από αυτήν.
Το δεύτερο που επισημαίνει ο Γουλφ είναι πως δεν μπορούμε να βασιζόμαστε στην ευθυκρισία και την αυτοσυγκράτηση των δημιουργών συστημάτων ΤΝ, ειδικά αν ληφθεί υπόψη ο εξαιρετικά δυσμενής αντίκτυπος των μέσων κοινωνικής δικτύωσης σε πολλά επίπεδα.
Οπως έχει επισημάνει σε παλαιότερο άρθρο του ο σχολιαστής των Financial Times, «η διάδοση ψευδών ειδήσεων και κάθε είδους απατών μπορεί να είναι μια εξαιρετικά κερδοφόρα δραστηριότητα. Ακόμη χειρότερα, κερδοφόρα μπορεί να αποδειχθεί και η διάδοση αναρτήσεων που κάνουν τη ζωή των ανθρώπων αφόρητη… Η ΤΝ ενδέχεται να επιδεινώσει αυτή τη συλλογική μας κατάντια, δημιουργώντας “τέλειες” απάτες κάθε είδους».
Η Anthropic μπορεί όντως να επιθυμεί την επιβράδυνση των όποιων εξελίξεων. Αυτό όμως δεν αλλάζει το γεγονός ότι μετέχει σε μια κούρσα κατά την οποία δεν δύναται να ελέγχει τη συμπεριφορά των ανταγωνιστών της. Γι’ αυτό, όπως οι φαρμακευτικές εταιρείες δεν μπορούν να κυκλοφορούν νέα φάρμακα χωρίς να έχουν προηγουμένως περάσει από τις προβλεπόμενες διαδικασίες ελέγχου και πιστοποίησης, κάτι αντίστοιχο θα πρέπει να ισχύει και για τα νέα λογισμικά ΤΝ.
Επιπλέον, δεδομένου ότι ο ανταγωνισμός είναι διεθνής, τα όποια ρυθμιστικά πλαίσια θα πρέπει να εφαρμόζονται σε παγκόσμιο επίπεδο. Αυτό σημαίνει πως δεν γίνεται να είναι αποκλειστικά εθνικά. Απαιτείται μια παγκόσμια συμφωνία για το πώς θα δοκιμάζεται και θα ελέγχεται η ΤΝ, καθώς και για το πώς θα αποδίδεται ευθύνη σε περίπτωση ζημίας. Η Ευρωπαϊκή Ενωση φαίνεται, για μια ακόμη φορά, να αναλαμβάνει τον ρόλο του ρυθμιστή έσχατης προσφυγής, κάτι που σύμφωνα με τον Γουλφ δεν είναι απαραίτητα αρνητικό.
Από πολλές απόψεις, οι πολίτες διεθνώς εμπιστεύονται την ΕΕ περισσότερο από τις ΗΠΑ ή την Κίνα, πιθανώς επειδή τη θεωρούν λιγότερο ευάλωτη σε πιέσεις επιχειρηματικών συμφερόντων ή στη στρατηγική χρήση της ΤΝ ως μέσου ισχύος. Ιδανικά, ωστόσο, τόσο η Κίνα όσο και οι ΗΠΑ θα πρέπει να αποτελέσουν τους βασικούς πυλώνες μιας τέτοιας συμφωνίας, καθώς η ΤΝ είναι υπερβολικά επικίνδυνη για να αφεθεί να αναπτυχθεί χωρίς κοινά, υποχρεωτικά για όλους όρια.
Το τελευταίο που επισημαίνει ο Γουλφ είναι και το πιο κρίσιμο: με την πάροδο του χρόνου η ΤΝ είναι πολύ πιθανό να αποδιαρθρώσει την αγορά εργασίας, να διευρύνει τις ανισότητες και να οδηγήσει σε μια πρωτοφανή συγκέντρωση οικονομικής και, κατ’ επέκταση, πολιτικής ισχύος στα χέρια ελάχιστων επιχειρήσεων και ατόμων. Αν σε αυτή την κατάσταση προστεθούν και οι υπόλοιποι κίνδυνοι που ελλοχεύουν, ερχόμαστε αντιμέτωποι με το ενδεχόμενο μιας αυταρχικής εκτροπής της δημοκρατίας – κάτι που, σε κάποιο βαθμό, ενδέχεται να συμβαίνει ήδη.
«Οσοι επιθυμούν την επιβίωση της δημοκρατικής διακυβέρνησης (του λαού, από τον λαό, για τον λαό) οφείλουν να επιχειρήσουν να το σταματήσουν αυτό. Η πιο προφανής διαπίστωση είναι ότι ένα σημαντικό μέρος της αύξησης των εισοδημάτων και του πλούτου θα πρέπει να αναδιανεμηθεί. Η ώρα να προετοιμαστούμε γι’ αυτό είναι τώρα. Αν δεν δράσουμε, θα είναι πια πολύ αργά», επισημαίνει ο βρετανός σχολιαστής.
Ακολουθήστε το Protagon στο Google News