Τους τελευταία 18 μήνες δεκάδες εκατομμύρια Ρώσοι έχουν αναγκαστεί να εγκαταστήσουν στα κινητά τους μια νέα εφαρμογή: ένα μοβ-μπλε εικονίδιο για μηνύματα και πληρωμές με την ονομασία Max.
Οι ρωσικές αρχές την προβάλλουν ως μια πατριωτική εναλλακτική στο Telegram και το WhatsApp, ενώ διασημότητες της χώρας την έχουν προωθήσει μέσα από βίντεο ραπ και κωμικά σκετς. Το καλοκαίρι έγινε η δημοφιλέστερη εφαρμογή ανταλλαγής μηνυμάτων στη Ρωσία, όπως σημειώνεται σε δημοσίευμα του Guardian.
Το Max είναι προϊόν της VKontakte, της ρωσικής εταιρείας κοινωνικής δικτύωσης που διατηρεί στενούς δεσμούς με το ρωσικό κράτος. Ο πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν φέρεται να διαθέτει έμμεση συμμετοχή στην εταιρεία πίσω από την εφαρμογή.
Το Max αποτελεί τη ρωσική εκδοχή μιας super-app, μιας πλατφόρμας που συγκεντρώνει ένα ολόκληρο οικοσύστημα υπηρεσιών σε μία εφαρμογή. Λειτουργεί ως «δοχείο» για μια σειρά από mini-apps, τα οποία διευκολύνουν πλέον την καθημερινότητα: τραπεζικές υπηρεσίες, εφαρμογή ανταλλαγής μηνυμάτων που φιλοδοξεί να αντικαταστήσει το Telegram, αλλά και εφαρμογές για βασικές κρατικές υπηρεσίες.
Η πιο γνωστή super-app παγκοσμίως είναι το WeChat στην Κίνα, πλατφόρμα που συγκεντρώνει σχεδόν τα πάντα και παράλληλα διευκολύνει την άσκηση κοινωνικού ελέγχου από το κράτος.
Υπάρχει όμως μια σημαντική διαφορά: το WeChat αναπτύχθηκε σταδιακά επί δεκαετίες, παράλληλα με την εξέλιξη των υπόλοιπων μηχανισμών διαδικτυακού ελέγχου της Κίνας. Το Max, αντίθετα, επιβλήθηκε σε έναν πληθυσμό που μέχρι πρόσφατα απολάμβανε σε μεγάλο βαθμό ελεύθερη πρόσβαση στο διαδίκτυο.
Μια νέα έρευνα έχει αποκαλύψει μια πληρέστερη εικόνα για τις δυνατότητες παρακολούθησης του Max. Σύμφωνα με τη Ρόγια Ενσάφι, αναπληρώτρια καθηγήτρια Πληροφορικής στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν, αυτές συνιστούν ουσιαστικά μια «πίσω πόρτα» σε ολόκληρο το οικοσύστημα των mini-apps που είναι εγκατεστημένα στη συσκευή κάθε χρήστη.
«Μελετάμε την κλιμάκωση του διαδικτυακού ελέγχου στη Ρωσία εδώ και μία δεκαετία», επισήμανε στη βρετανική εφημερίδα η Ενσάφι. «Αυτό που προσφέρει το Max είναι η πιο έξυπνη αλλά και η πιο τρομακτική τακτική που έχουν χρησιμοποιήσει αυταρχικές κυβερνήσεις» για την παρακολούθηση των πολιτών τους.
Κατά την ίδια, το Max αποτελεί «ένα σχέδιο που θα μπορούσε να ακολουθήσει οποιαδήποτε κυβέρνηση» στην πορεία προς τον ψηφιακό αυταρχισμό. Η συγκεκριμένη τεχνολογία βρίσκεται στην αιχμή μιας τάσης που ενδέχεται σύντομα να υιοθετήσουν και κυβερνήσεις χωρών όπως το Ιράν, το Καζακστάν και η Ινδία.
Η ομάδα της Ενσάφι κατάφερε να κατεβάσει και να αναλύσει την έκδοση της εφαρμογής που χρησιμοποιείται στη Ρωσία. Διαπίστωσε ότι το Max μπορεί να τραβάει στιγμιότυπα από την οθόνη της συσκευής ενός χρήστη –ακόμη και από το περιεχόμενο των mini-apps– χωρίς εκείνος να το γνωρίζει.
Μπορεί επίσης να αποκτήσει πρόσβαση σε όλες τις πληροφορίες που είναι αποθηκευμένες στα mini-apps, συμπεριλαμβανομένων μηνυμάτων και πληρωμών, αλλά και να μιμηθεί την ταυτότητα των χρηστών χωρίς να το αντιληφθούν.
Ακόμη πιο ανησυχητική είναι, σύμφωνα με την έρευνα, η δυνατότητα εισαγωγής κώδικα στα mini-apps. Αυτό θα μπορούσε, κατά την Ενσάφι, να επιτρέψει στη ρωσική κυβέρνηση να χρησιμοποιήσει το Max για κυβερνοεπιθέσεις.
Η έρευνα προσθέτει νέα στοιχεία στη συζήτηση που είναι σε εξέλιξη σχετικά με τις δυνατότητες παρακολούθησης της εφαρμογής. Υπάρχει, ωστόσο, ένας κρίσιμος περιορισμός: το Max δεν μπορεί να διεισδύσει σε εφαρμογές όπως το Telegram και το WhatsApp εφόσον αυτές είναι εγκατεστημένες στη συσκευή. Η Ρωσία, όμως, έχει απαγορεύσει και τις δύο.
Για πολλούς Ρώσους που εργάζονται σε κρατικούς φορείς ή συνδέονται με αυτούς, η χρήση του Max έχει ουσιαστικά καταστεί υποχρεωτική. Αξιωματούχοι και εργαζόμενοι στον δημόσιο τομέα, φοιτητές πανεπιστημίων, εκπαιδευτικοί, ακόμη και μαθητές σχολείων έχουν δεχτεί πιέσεις να μεταφέρουν τις επικοινωνίες τους στην πλατφόρμα.
Μια εκπαιδευτικός σε σχολείο της Μόσχας δήλωσε στον Guardian ότι το προσωπικό έλαβε εντολή να περάσει στο Max έπειτα από οδηγίες των δημοτικών αρχών. «Η διευθύντρια του σχολείου μάς κάλεσε τον περασμένο Μάρτιο και μας είπε ευθέως: από εδώ και πέρα όλα γίνονται στο Max. Αυτό περιλάμβανε τις συνομιλίες με τους γονείς, την αποστολή εργασιών και κάθε άλλη επικοινωνία του σχολείου», ανέφερε. «Δεν επιτρέπεται να πεις όχι, οπότε στο τέλος απλώς χρησιμοποιείς την εφαρμογή», πρόσθεσε.
Ο Ντανίλ, φοιτητής πανεπιστημίου στην Αγία Πετρούπολη, δήλωσε ότι κατέβασε απρόθυμα το Max λίγο πριν από την έναρξη του ακαδημαϊκού έτους, αφού ενημερώθηκε ότι οι φοιτητές δεν θα μπορούσαν να έχουν πρόσβαση στα κτίρια ή στις εστίες του πανεπιστημίου χωρίς έναν κωδικό QR που δημιουργείται μέσω της εφαρμογής.
Ο ίδιος ανησυχούσε για την ασφάλεια και την προστασία των προσωπικών δεδομένων του, αλλά κατάλαβε πως δεν είχε άλλη επιλογή εφόσον ήθελε να συνεχίσει να έχει πρόσβαση στην πανεπιστημιούπολη.
Στους κύκλους της ρωσικής ελίτ, η χρήση του Max φαίνεται πάντως να είναι σε μεγάλο βαθμό προσχηματική. Σύμφωνα με αρκετά πρόσωπα με διασυνδέσεις και γνωστούς επιχειρηματίες, το Telegram και το Signal εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται ευρέως για την καθημερινή επικοινωνία.
Ενα πρόσωπο από τον στενό κύκλο του Κρεμλίνου δήλωσε στη βρετανική εφημερίδα ότι ο ίδιος και αρκετοί φίλοι του αγόρασαν δεύτερα κινητά τηλέφωνα, αποκλειστικά και μόνο για να εγκαταστήσουν το Max, ενώ συνέχισαν να χρησιμοποιούν τις βασικές συσκευές τους και τις εφαρμογές ανταλλαγής μηνυμάτων που προτιμούν. «Είναι όλα για το θεαθήναι. Κανένας στην πολιτική δεν το χρησιμοποιεί πραγματικά», είπε ένας από αυτούς, υπό τον όρο της ανωνυμίας.
Το Max δεν έχει καταφέρει ακόμη να εκτοπίσει το Telegram ως βασική πηγή ενημέρωσης των Ρώσων. Τα δημόσια κανάλια –μέσω των οποίων μέσα ενημέρωσης, μπλόγκερ και αξιωματούχοι μεταδίδουν ειδήσεις και σχόλια σε μεγάλα ακροατήρια– παραμένουν πολύ λιγότερο ανεπτυγμένα στο Max. Μόνο ένας μικρός αριθμός έχει καταφέρει να συγκεντρώσει κοινό αντίστοιχο με εκείνο των μεγαλύτερων καναλιών του Telegram.
Αρκετοί χρήστες του Max που μίλησαν στον Guardian δήλωσαν ότι η εφαρμογή θυμίζει έντονα το Telegram, επί χρόνια την πιο δημοφιλή πλατφόρμα ανταλλαγής μηνυμάτων στη Ρωσία, τόσο στον σχεδιασμό όσο και στις λειτουργίες. Οι ανησυχίες, ωστόσο, για την ιδιωτικότητα και την παρακολούθηση είναι διάχυτες.
«Οταν χρησιμοποιείς το Max, έχεις συνεχώς την αίσθηση ότι κάποιος σε παρακολουθεί», δήλωσε ο Νικολάι, 34χρονος σύμβουλος επιχειρήσεων στη Μόσχα. Παρότι η εφαρμογή τού φάνηκε σύγχρονη και καλοσχεδιασμένη, είπε ότι υπήρχε πάντα κάτι ελαφρώς δυσοίωνο στη χρήση της. «Καταλήγεις να τη χρησιμοποιείς όλο και περισσότερο, επειδή οι εναλλακτικές γίνονται ολοένα πιο δύσκολα προσβάσιμες. Αλλά και πάλι, δεν σου φαίνεται σωστό».
Η ταχύτητα με την οποία η Ρωσία προωθεί το Max θα πρέπει να λειτουργήσει ως «καμπανάκι», υποστήριξε η Ενσάφι. Η Κίνα χρειάστηκε περίπου 35 χρόνια για να φτάσει στο σημερινό επίπεδο ψηφιακού αυταρχισμού. Η Ρωσία, αντίθετα, έχει επιβάλει αυτούς τους εκτεταμένους περιορισμούς –οδηγώντας σταδιακά τους πολίτες σε ένα ελεγχόμενο από το κράτος διαδίκτυο– μέσα σε μόλις μία δεκαετία.
«Ο κόσμος αλλάζει, η υποδομή της ιδιωτικής επικοινωνίας αλλάζει, και η επίθεση των αυταρχικών κυβερνήσεων είναι εξαιρετικά επιθετική», συνοψίζει η Ενσάφι.
Ακολούθησε το Protagon στο Google News
Πρόσθεσε το Protagon ως προτιμώμενη πηγή στη Google