Από τα Επτά Θαύματα του Αρχαίου Κόσμου, τα πέντε έχουν καταστραφεί εν μέρει ή ολοσχερώς από σεισμούς. Ωστόσο, εδώ και 4.600 χρόνια, η Μεγάλη Πυραμίδα της Γκίζας, ή αλλιώς η Πυραμίδα του Χέοπα, έχει αντέξει αμέτρητα χτυπήματα του Εγκέλαδου, καθώς και τις καιρικές συνθήκες και αιώνες σκόπιμης καταστροφής από κυνηγούς θησαυρών και βανδάλους.
Πώς εξηγείται αυτό;
Ο καθηγητής και σεισμολόγος στο Εθνικό Ινστιτούτο Αστρονομίας και Γεωφυσικής της Αιγύπτου Μοχάμεντ ΕλΓκάμπρι λέει στους Times πως έχει βρει την εξήγηση: έχει να κάνει σε μεγάλο βαθμό με τις «καλές δονήσεις».
Μαζί με μια ομάδα αιγυπτίων και ιαπώνων ερευνητών, ο ΕλΓκάμπρι εφάρμοσε μια τεχνική που ονομάζεται «ανάλυση περιβαλλοντικών δονήσεων» για να μετρήσει τον τρόπο που η πυραμίδα ανταποκρίνεται στον συνεχή, χαμηλής έντασης «θόρυβο» του περιβάλλοντος: τον άνεμο, την κυκλοφορία των οχημάτων στο οδικό δίκτυο που περιβάλλει την περιοχή και την ίδια την κίνηση της Γης.
Δουλεύοντας σε 37 σημεία στο εσωτερικό του μνημείου, η ομάδα κατέγραψε το πώς οι δονήσεις διαδίδονται μέσα από την πέτρα. Ανακάλυψαν ότι η συχνότητα συντονισμού της πυραμίδας δεν ταιριάζει καθόλου με εκείνη του εδάφους κάτω από αυτήν και ότι οι εσωτερικοί θάλαμοί της απορροφούν ενεργά τα σεισμικά κύματα.
Τα αντικείμενα έχουν μια συχνότητα στην οποία τείνουν να δονούνται. Οταν αυτή συμπίπτει με τη συχνότητα του εδάφους –για παράδειγμα κατά τη διάρκεια ενός σεισμού–, αυτό μπορεί να οδηγήσει στην κατάρρευση κτιρίων.
Η Αίγυπτος δεν είναι μια σεισμικά ήσυχη χώρα. Οι Times αναφέρουν ότι ένας ισχυρός σεισμός στις αρχές του 14ου αιώνα αποκόλλησε μεγάλο μέρος του λαμπερού εξωτερικού περιβλήματος της πυραμίδας, κατασκευασμένο από λευκό ασβεστόλιθο της Τούρα, αλλά άφησε ανέπαφο το ίδιο το μνημείο.
Το 1847, ένας σεισμός 6,8 Ρίχτερ έπληξε την περιοχή κοντά στο Φαγιούμ, περίπου 40 μίλια από την Γκίζα· το 1992, δόνηση 5,8 Ρίχτερ προκάλεσε αποκόλληση λίθων από το περίβλημα μικρότερων γειτονικών πυραμίδων. Η πυραμίδα του Χέοπα άντεξε, χωρίς σοβαρές δομικές ζημιές.
Αυτή η ανθεκτικότητα προβληματίζει μηχανικούς και αρχαιολόγους εδώ και δεκαετίες. Πώς είναι δυνατόν ένα κτίριο που κτίστηκε χωρίς χάλυβα, σκυρόδεμα ή οποιοδήποτε από τα εργαλεία στα οποία βασίζεται η σύγχρονη αντισεισμική μηχανική να αντέχει επανειλημμένως σε φαινόμενα που θα απειλούσαν πολύ νεότερα κτίρια;
Αυτό που διαπίστωσαν ήταν ότι η Μεγάλη Πυραμίδα δονείται σε ένα εξαιρετικά στενό φάσμα συχνοτήτων, με μέσο όρο περίπου 2,3 hertz, ενώ το περιβάλλον έδαφος δονείται σε συχνότητα περίπου 0,6 hertz, δηλαδή λιγότερο από το ένα τρίτο της συχνότητας της πυραμίδας.
Ο EλΓκάμπρι παρομοίασε αυτή τη διαφορά με το να σπρώχνεις ένα παιδί σε μια κούνια. «Αν το σπρώξεις με τον ακριβώς σωστό ρυθμό, η κίνηση γίνεται όλο και μεγαλύτερη. Αν το σπρώξεις με διαφορετικό ρυθμό, η μεταφορά ενέργειας είναι πολύ λιγότερο αποτελεσματική», εξήγησε στους Times.
Κατά τη διάρκεια ενός σεισμού, όταν μια κατασκευή και το έδαφος από κάτω της έχουν την ίδια συχνότητα, η σεισμική ενέργεια μεταφέρεται αποτελεσματικά και τα κτίρια καταρρέουν. Αλλά η Πυραμίδα του Χέοπα και το έδαφος δεν είχαν ποτέ τον ίδιο ρυθμό.
Η μελέτη προσθέτει νέα στοιχεία σχετικά με τους λεγόμενους «θαλάμους εκτόνωσης» που βρίσκονται πάνω από τον Θάλαμο του Βασιλιά, πέντε χαμηλούς και στενούς χώρους που είναι τοποθετημένοι ο ένας πάνω στον άλλον και είναι σε μεγάλο βαθμό απρόσιτοι για τους επισκέπτες. Από την εποχή της ανακάλυψης τους, το 1837, από τον βρετανό εξερευνητή Χάουαρντ Βάις, θεωρούνται ως μέσα κατανομής του κολοσσιαίου βάρους της τοιχοποιίας από πάνω τους.
Οι μετρήσεις του ΕλΓκάμπρι αποκάλυψαν κάτι επιπλέον. «Κάτι που προσθέτει η μελέτη μας είναι ότι αυτοί οι θάλαμοι, με την πολυεπίπεδη γεωμετρία και τους εσωτερικούς κενούς χώρους, πιθανώς συμβάλλουν στην ανακατανομή των τάσεων και στον τρόπο που η ενέργεια των δονήσεων διαδίδεται μέσα στη δομή».
Η μελέτη επισήμανε επίσης τη σημασία της τοποθεσίας που επέλεξαν οι κατασκευαστές της Πυραμίδας. «Η προσεκτική επιλογή του Οροπεδίου της Γκίζας ήταν πιθανώς ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες που συνέβαλαν στη μακροπρόθεσμη σταθερότητα των πυραμίδων», επισήμανε ο ΕλΓκάμπρι στους Times.
Πολλές άλλες περιοχές της Αιγύπτου έχουν μαλακότερα εδάφη, που έχουν διαμορφωθεί από ιζήματα του Νείλου, και τα οποία δρουν ως «ενισχυτές» των σεισμικών κυμάτων. Οι κατασκευαστές δεν περιορίστηκαν απλώς στο να κτίσουν ένα μεγάλο μνημείο· επέλεξαν, με σημαντική γεωλογική διορατικότητα, ακριβώς το κατάλληλο σημείο για να το τοποθετήσουν.
Για τον ΕλΓκάμπρι δεν τεκμηριώνεται η ύπαρξη αρχαίων σεισμολόγων, αλλά εμπειρία που αποκτήθηκε με κόπο. «Τα διαθέσιμα στοιχεία υποδεικνύουν πιο έντονα μια εξαιρετικά εξελιγμένη παράδοση εμπειρικής μηχανικής», ανέφερε στη βρετανική εφημερίδα.
Ο σεισμολόγος ξεκαθαρίζει ότι το μόνο πράγμα που δεν έχει ακόμα αποδειχτεί είναι αν αυτά τα χαρακτηριστικά σχεδιάστηκαν σκόπιμα για να παρουσιάζουν αντοχή στους σεισμούς ή αν προέκυψαν ως μέρος ευρύτερων αρχιτεκτονικών και κατασκευαστικών πρακτικών, που αναπτύχθηκαν μέσα από αιώνες εμπειριών. Σίγουρα, πάντως, ο σχεδιασμός της πυραμίδας ενσωμάτωνε χαρακτηριστικά αρχιτεκτονικής, γεωλογίας και δομικής συμπεριφοράς.
Ακολουθήστε το Protagon στο Google News