Διάρκεια άρθρου: Λιγότερο απο 1 λεπτό Λεπτά

H συνέχεια στην Ελληνική Φιλοσοφία από το τέλος της Αρχαιότητας ως την πτώση της Βυζαντινής αυτοκρατορίας

(Μετάφραση: Πολυτίμη-Μαρία ΠαλαιολόγουΗ ελληνική φιλοσοφία γεννήθηκε στο μεταίχμιο μεταξύ του 7ου και του 6ου προχριστιανικού αιώνα στις ακτές της Μικράς Ασίας, που την είχαν αποικίσει οι Ίωνες. Από εκεί διαδόθηκε αρχικά στην Κάτω Ιταλία (Μεγάλη Ελλάδα), για να φθάσει μετά και στην μητροπολιτική Ελλάδα. Αργότερα, με την εξάπλωση του ελληνιστικού πολιτισμού από τον Μέγα Αλέξανδρο, διαδίδεται στην Ανατολή και στα βασίλεια των διαδόχων. Από το πρώτο μισό του δεύτερου προχριστιανικού αιώνα η φιλοσοφία αποκτά όλο και μεγαλύτερη επιρροή στην Δύση – για να απλωθεί τελικά με τον ενοποιημένο ελληνορωμαϊκό πολιτισμό σε ολόκληρη πια την πολιτισμένη οικουμένη.Η ελληνική Εκκλησία δεν εμφανίζεται ως ένα χριστιανικό δημιούργημα με ελληνικό περίβλημα, αλλά ως ένα ελληνικό δημιούργημα με χριστιανικό περίβλημα, αποτελεί μέσα στην αστοχασιά της χαρακτηριστικό παράδειγμα έλλειψης ιστορικής κατανόησης. Δυστυχώς, η κατ’αρχήν σωστή βασική θέση του Harnack δεν κατανοήθηκε σωστά ούτε από τον ίδιον ούτε από την πλειοψηφία είτε των υποστηρικτών της είτε των αρνητών της. Η επίδραση που άσκησε η θέση του, αναμφίβολα τεράστια για την ιστορική αυτοσυνειδησία μας εν γένει, φθάνει ως τις μέρες μας με την επιστημονική συζήτηση για την υποτιθέμενη ελληνική αλλοτρίωση του αρχέγονου Χριστιανισμού. Σχετικά με το πρόβλημα αυτό έχουμε να παρατηρήσουμε τα εξής.Και αυτό εκφράζεται ξεκάθαρα στα ιερά κείμενα. Ο Χριστός λέει:(22) «Όταν φύγω μακριά σας, θα σας στείλω τον Παράκλητο• αυτός, το Πνεύμα, θα σας εισαγάγει σε όλη την αλήθεια” – όχι η συναναστροφή με τον Χριστό και το άκουσμα των λόγων Του. Αμέσως μετά από Αυτόν και την παράδοση της διδασκαλίας Του μέσω των ιερών κειμένων θα έλθει στους Αποστόλους το Πνεύμα• και τότε αυτοί θα πληρωθούν Πνεύματος. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι, ανάγοντας κανείς τον Χριστιανισμό στην πρώτη του μορφή, τον οδηγεί στην φάση της απουσίας του Πνεύματος -και τούτο διότι ο ίδιος ο Χριστός λέει ότι η δωρεά του Πνεύματος θα έλθει μετά από αυτόν, όταν ο ίδιος θα είναι πια μακριά. Συνεπώς, τα κείμενα που καταγράφουν την πρώτη Του παρουσία περιέχουν μιαν υποψία μόνο αυτού πού είναι το Πνεύμα και αυτού που δια του Πνεύματος θα γίνει γνωστό ως αληθές. Επίσης, ο Χριστός στην πρώτη του Παρουσία εμφανίζεται ως ο διδάσκαλος, ο Μεσσίας – με έναν περαιτέρω προσδιορισμό, ως απλός διδάσκαλος. Για τους φίλους Του, τους Αποστόλους κλπ., είναι ένας παρών, αισθητός άνθρωπος. Δεν υπάρχει ακόμα η σχέση του αγίου Πνεύματος. Όμως, αν ο Θεός πρέπει να είναι Θεός για τους ανθρώπους, Θεός παρών μέσα στην καρδιά των ανθρώπων, δεν μπορεί να έχει αισθητή, άμεση παρουσία. Ο Δαλάι-Λάμα είναι ένας αισθητός άνθρωπος, θεός για τους λαούς που τον πιστεύουν• σύμφωνα όμως με τον Χριστιανισμό, για τον οποίον ο Θεός σκηνώνει στην καρδιά των ανθρώπων, ο Θεός δεν μπορεί να είναι διαρκώς αισθητά παρών ενώπιόν τους. Έτσι προκύπτει το δεύτερο επίπεδο σχέσης με τον Θεό: η αισθητή μορφή πρέπει να εξαφανιστεί, προκειμένου να ανέβει στην μνήμη, να γίνει δεκτή στην μνημοσύνη, στο βασίλειο της παραστάσεως, να απομακρυνθεί δηλαδή από την αισθητή παρουσία• μόνον τότε μπορεί να εμφανιστεί η πνευματική συνείδηση και σχέση. Ο Χριστός έφυγε. Για πού, άραγε; Σύμφωνα με την Βίβλο, βρίσκεται στα δεξιά του Θεού. Αυτό σημαίνει ότι τώρα ο Θεός γιγνώσκεται ως αυτός ο συγκεκριμένος, αυτός ο Εις, και κατόπιν ως ο Υιός του, ο Λόγος, η Σοφία κλπ. Μόνο με την απομάκρυνση από το αισθητό έγινε δυνατή η γνώση αυτής της άλλης φάσης της εκδήλωσης του Θεού στον κόσμο και κατ’ επέκταση ο Θεός ως το συγκεκριμένο. Έτσι εμφανίστηκε, λοιπόν, για πρώτη φορά και η αντίληψη ότι η αφηρημένη θεότητα εκδηλώνεται εμπειρικά και εμφανίζεται στον κόσμο. Αυτή η άλλη φάση του Θεού είναι ο Υιός – όχι με την έννοια ενός νοητού κόσμου, ή, όπως συνήθως φανταζόμαστε, με την μορφή ενός ουράνιου βασιλείου με ένα πλήθος αγγέλων, οι οποίοι είναι κι αυτοί πεπερασμένοι ως υπάρξεις και συνεπώς βρίσκονται πιο κοντά στα ανθρώπινα. Όμως δεν αρκεί να γνωσθεΐ η συγκεκριμένη φάση του Θείου- χρειάζεται να γνωσθεΐ σε συνάφεια με τον άνθρωπο και ότι ο Χριστός ήταν αληθινός άνθρωπος. Αυτή είναι η συνάφεια με τον άνθρωπο ως Αυτόν• ο “Αυτός” είναι το πρωτάκουστο στοιχείο στον Χριστιανισμό, η σύζευξη των πλέον τιτάνιων αντιθέσεων. Αυτή η υψίστη αντίληψη δεν μπορούσε να υπάρχει στα ιερά κείμενα, στην πρώτη Παρουσία. Το μεγαλείο της Ιδέας μπορούσε να παρουσιαστεί μόνον αργότερα• το Πνεύμα μπορούσε να έλθει μόνο μετά την Ιδέα, και αυτό το Πνεύμα διαμόρφωσε την Ιδέα. Αυτό είναι το επίτευγμα των Πατέρων της Εκκλησίας.
Ο Hegel διατυπώνει εδώ σε πολύ υψηλό θεωρητικό επίπεδο και με εκπληκτική καθαρότητα την σχέση βιβλικού κειμένου και θεολογικής εξηγητικής, βιβλικής μαρτυρίας και φιλοσοφικό- θεολογικής Δογματικής. Δύσκολα θα έβρισκε κανείς μέσα στη φλύαρη θεολογική παραγωγή των χρόνων μας κάτι εξίσου δυνατό με αυτές τις λίγες προτάσεις του Hegel. Με βάση αυτή την σχέση η Βυζαντινή Φιλοσοφία παρουσιάζεται ως η μορφή που έλαβε η Ελληνική Φιλοσοφία στην Ανατολική Ρωμαϊκή αυτοκρατορία. Υπό τις νέες ιστορικές συνθήκες, που οδήγησαν στην δημιουργία ενός νέου κόσμου, του μεσαιωνικού, η δύναμη του ελληνικού φιλοσοφικού στοχασμού συνεχίζει να ζει στο Βυζάντιο και δημιουργεί νέα θεωρητικά συστήματα, των οποίων η εννοιολογική λεπτότητα αποσπά τον θαυμασμό κάθε καλού γνώστη τους. Η φιλοσοφία που αντιστοιχούσε στην ύστερη αρχαιότητα δεν ήταν πλέον (και δεν θα μπορούσε να είναι) η φιλοσοφία του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη. Μία νέα ιδέα είχε γεννηθεί στον κόσμο, και επιθυμούσε να μεταγραφεί εννοιολογικά και να γίνει νοητή, να μην υπάρχει μόνο μέσα στους κόλπους μιας μικρής ομάδας πιστών, αλλά να γίνει η ζωή του κόσμου, ως ένα βασίλειο που βγαίνει μέσα από την καρδιά σαν νόμος της φύσης: μία ιδέα, που ολοκληρώνει την καταλλαγή του Θεού με τον εαυτό Του στον κόσμο, όχι ως ένα υπερβατικό, ουράνιο βασίλειο. Η Ιδέα πρέπει να πραγματώσει τον εαυτό της μέσα σε αυτόν τον κόσμο. Μόνον έτσι υπάρχει και για το Πνεύμα και για την υποκειμενική συνείδηση• και πρέπει όχι μόνο να πραγματωθεί τέλεια μέσα στις καρδιές, αλλά και να γίνει βασίλειο της πραγματικής συνείδησης. Ήδη στην πρώτη Παρουσία του Ιησού λέγεται: «Η βασιλεία η εμή ουκ εστίν εκ του κόσμου τούτου»•(23) όμως η πραγμάτωσή του όφειλε και δεν μπορούσε παρά να γίνει εγκόσμια πραγματικότητα. Με άλλα λόγια, οι νόμοι, τα ήθη, τα πολιτικά συστήματα, ό,τιδήποτε ανήκει στην πραγματικότητα της πνευματικής συνείδησης, οφείλει να καταστεί έλλογο.
Έτσι περιέγραψε ο Hegel την πορεία του δόγματος, δηλαδή την εννοιολογική μορφοποίηση της χριστιανικής θρησκείας στο πλαίσιο της βυζαντινής διανόησης,(24) καθώς και την πολιτική επέκταση και πραγμάτωση της νέας Ιδέας στην ιστορική πραγματικότητα της βυζαντινής αυτοκρατορίας. Ο Hegel προσδιορίζει και την σημασία της Εκκλησίας σε αυτήν την διαδικασία αντικειμενοποίησης και θεσμοποίησης.
Όμως, η Ιδέα που οφείλει να γνωρίσει ο άνθρωπος και η αυτοσυνειδησία του πρέπει να γίνει αντικειμενική, να εξαντικειμενικευθεΐ, προκειμένου ο άνθρωπος να αυτοκατανοηθεί ως πνεύμα και να κατανοήσει το Πνεύμα και έτσι να γίνει πνευματικός με τρόπο όχι αισθητό αλλά πνευματικό. Πρόκειται για την έξαντικειμενίκευση που επιτεύχθηκε στην Εκκλησία. Η πρώτη έξαντικειμενίκευση έλαβε χώρα ήδη στην πρώτη άμεση συνείδηση της Ιδέας, στην οποία εμφανίστηκε ως ατομικό αντικείμενο, ως ατομική ύπαρξη ενός ανθρώπου. Η δεύτερη έξαντικειμενίκευση είναι η πνευματική λατρεία και κοινότητα, που διευρύνθηκε και αποτέλεσε την Εκκλησία. Θα μπορούσαμε να φανταστούμε μια καθολική κοινότητα αγάπης, έναν κόσμο ευσεβών και αγίων, έναν κόσμο αδελφοσύνης, έναν κόσμο αμνών και ανθρώπων πνευματέμφορων, ένα πολίτευμα θείο, έναν ουρανό επί της γης. Όμως η πορεία των ανθρώπινων πραγμάτων δεν είναι αυτή• κάθε τι φανταστικό υπάρχει στον ουρανό, δηλαδή στο εκείσε, στο επέκεινα – στον θάνατο. Κάθε τι ζωντανό και πραγματικό χρειάζεται εντελώς διαφορετικά αισθήματα, συνθήκες και πράξεις. Το βασίλειο της έλλογης πραγματικότητας είναι τελείως διαφορετικό. Πρέπει να αναπτυχθεί και να οργανωθεί έλλογα• η φάση της αυτοσυνείδητης ελευθερίας του ατόμου πρέπει να αποκτήσει τα δικαιώματά της απέναντι στην αντικειμενική αλήθεια και την αντικειμενική επιταγή. Ακριβώς αυτό είναι λοιπόν η αληθινή, αντικειμενική πραγματικότητα του Πνεύματος στην μορφή ενός πραγματικού έγχρονου όντος, όπως η φιλοσοφία είναι από την πλευρά της η σκόπιμη εξαντικειμενίκευση δοσμένη με την μορφή του καθολικού. Μία τέτοια εξαντικειμενίκευση δεν μπορεί να υπάρχει ευθύς εξαρχής• πρέπει να προκύψει μέσω επεξεργασίας από μέρους του πνεύματος και του στοχασμού.
Οι διατυπώσεις αυτές του Hegel συμβάλλουν καίρια στην φιλοσοφική κατανόηση ειδικά της ιδέας του βυζαντινού αυτοκράτορα και της Βυζαντινής αυτοκρατορίας. Υπό το φως του εγελιανού στοχασμού μπορεί να κατανοηθεί φιλοσοφικά η σπάνια και πάντοτε εντυπωσιακή αντοχή της βυζαντινής ιστορίας και του πολιτισμού. Ωστόσο, τις συγκεκριμένες επιστημονικές προϋποθέσεις για την κατανόηση του βυζαντινού πολιτισμού τις έθεσε ο νεότερος κλάδος της Βυζαντινολογίας- και οφείλεται στην σύνεση και την διορατικότητα του θεμελιωτή της Karl Krumbacher το ότι η επιστήμη αυτή δεν μετατράπηκε (όπως έγινε με τόσες άλλες ιστορικές ανθρωπιστικές επιστήμες) σε μία γενική ιστορία ιδεών, αλλά αντιμετώπισε ήδη από την αρχή την πολιτιστική ιστορία του Βυζαντίου σε μεγάλο βαθμό ως κοινωνική ιστορία. Πιο συγκεκριμένα αυτό σημαίνει ότι στην Βυζαντινολογία κανείς δεν μελετά π.χ. την Βυζαντινή Φιλοσοφία ή τέχνη ή θεολογία χωρίς να κατέχει στέρεες γνώσεις και για την οικονομική, διοικητική και πολιτική ιστορία του Βυζαντίου. Κατά το μέτρο αυτό η ιστορική-κοινωνιολογική μέθοδος της Βυζαντινολογίας, συγκρινόμενη με την κατάσταση στην οποία βρίσκονται από απόψεως μεθοδολογίας οι περισσότερες άλλες ιστορικές επιστήμες, μπορεί να θεωρηθεί σήμερα επιστημονικό πρότυπο.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΗ Post Views: 5,709

αρχαιότητα, Βυζαντινή φιλοσοφία, Βυζάντιο, ιστορία, Μεσαίωνας, Φιλοσοφία

Το πρωτότυπο άρθρο https://cognoscoteam.gr/archives/18285 ανήκει στο Cognosco Team .

0

Facebook-messenger

0

Viber

0

Whatsapp

0

Facebook

0

Twitter

0

Telegram

0

Email

H συνέχεια στην Ελληνική Φιλοσοφία από το τέλος της Αρχαιότητας ως την πτώση της Βυζαντινής αυτοκρατορίας

OramaMedia Network