
Μετονομασίες τοπωνυμίων και ένα άγνωστο κείμενο του Βαρδουνιώτη για την πλατεία Συντάγματος Ναυπλίου – Βασίλης Δωροβίνης
Το κείμενο που ακολουθεί γράφτηκε και δημοσιεύτηκε από τον κ. Βασίλη Κ. Δωροβίνη (δικηγόρο, πολιτικό επιστήμονα και ιστορικό με ερευνητικές εργασίες στον τομέα της νεότερης ιστορίας) την Άνοιξη του 1992, στο περιοδικό «Απόπειρα λόγου και τέχνης» (τεύχος 3, τίτλος: «Μετονομασίες τοπωνυμίων και ένα άγνωστο κείμενο του Βαρδουνιώτη για την πλατεία Συντάγματος»). Οι αναφορές του συγγραφέα στην επικαιρότητα (όπως η μετονομασία του Λένινγκραντ σε Αγία Πετρούπολη το 1991) αντανακλούν το ιστορικό πλαίσιο της εποχής που γράφτηκε το άρθρο.
Η πλατεία Συντάγματος στο Ναύπλιο με το ενετικό Οπλοστάσιο (κτίσμα του 1713), το οποίο εκείνη την εποχή λειτουργούσε ως Στρατώνας ή Λέσχη αξιωματικών και από τη δεκαετία του 1930 στεγάζει το Αρχαιολογικό Μουσείο Ναυπλίου. Το επιστολικό δελτάριο, ταχυδρομημένο το 1907, φέρει πεντάλεπτο γραμματόσημο της σειράς των Μεσοολυμπιακών Αγώνων του 1906.
Άργος, οδός Ερμού, σημερινή Παν. Τσαλδάρη, περ. 1926. Στο βάθος το παλιό καμπαναριό του Καθεδρικού Ιερού Ναού Αγίου Πέτρου. Φωτογραφία: Γεώργιος Κυριακίδης (Απελλής).Νομίζομεν ὅμως, ὅτι πρέπει εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν τιμητικῶν αὐτῶν ὀνομάτων νὰ ὑφίσταται μεγίστη προσοχὴ διὰ τὴν μείζονα ἐπιτυχίαν.Σημειοῦμεν ἐντούτοις ὀλίγα περὶ αὐτῆς χάριν τῶν ἀγνοούντων τυχὸν τὴν ἱστορίαν τῆς πόλεως.᾿Απὸ δὲ τοῦ 1713 ὁ Βενετὸς Σαγρέδης ἀνήγειρε τὴν κοσμοῦντα τὴν δυτικὴν πλευρὰν αὐτῆς μεγαλοπρεπέστατον στρατῶνα, ὡς ἀποθήκην τοῦ Στόλου «πρὸς χρῆσιν καὶ διακόσμησιν τῆς πόλεως» ὡς ἱστορεῖ ὁ κ. Λαμπρυνίδης.᾿Εν τῇ Πλατείᾳ αὐτῇ τῷ 1826 ἠγόρευσαν οἱ πατριωτικώτατοι καὶ μεγάλοι ῥήτορες ὁ ἀείμνηστος Γενάδιος, ὁ Π. Σοῦτσος καὶ ὁ ἱεροκῆρυξ Καστόρχης περὶ πλεισφορῶν διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ κινδυνεύσαντος ᾿Αγῶνος λόγους ἀθανάτους, ἐξ ὧν συνεκινήθη πᾶσα ἡ ῾Ελληνικὴ χώρα. ᾿Ωνομάζετο ἡ πλατεῖα αὕτη πολλάκις καὶ ἁπλῶς Πλάτανος.Μετὰ δὲ τὴν 3ην 7βρίου 1843 κατ’ ἀπόφασιν τοῦ Δημ. Συμβουλίου Ναυπλίου, μετωνομάσθη Πλατεῖα Συντάγματος, ὅπερ ὄνομα διατηρεῖ καὶ μέχρι τοῦδε. ᾿Εγένετο δὲ τὸ θέατρον ὅλων τῶν κατὰ τὰ 70 αὐτὰ ἔτη μεγαλητέρων γεγονότων τοῦ Ναυπλίου, ὡς καὶ ὁ κρατὴρ τῆς Ναυπλιακῆς ἐπαναστάσεως τῆς τε Φεβρουαριανῆς καὶ ᾿Οκτωβριανῆς. Τοιαύτη εἶνε ἐν προχείρῳ ἱστορικῇ ἐπισκοπήσει ἡ γηραιὰ Πλατεῖα.
Η δημοσίευση του άρθρου του Δημητρίου Βαρδουνιώτη «Η Πλατεία Συντάγματος» στο περιοδικό «Απόπειρα λόγου και τέχνης» (τεύχος 3, Άνοιξη 1992).Σημειώνουμε ωστόσο λίγα λόγια γι’ αυτήν, χάριν όσων αγνοούν τυχόν την ιστορία της πόλης.
[1] Στον «Σωτήρα», εφημερίδα που τότε εκδίδεται ακόμα στο Ναύπλιο, δημοσιεύονται πολύ ενδιαφέροντα άρθρα για το θέμα, τον Ιούνιο και Ιούλιο του 1834.
[2] Βλ. επιστολή του Καποδίστρια προς τον Στ. Βούλγαρη, με ημερομηνία «Εν Πόρω, 22 Μαΐου 1828» (στις “Επιστολές” του, έκδ. Κ. Ράλλη, Αθήνα, 1841).
[3] Από το ταξιδιωτικό ημερολόγιο του Βικέλα, με ημερομηνία «Αγρίνιον, 23 Απριλίου (1884)», φωτογραφική επανέκδοση από την «Εκάτη».
[4] «Δαναός», 18-12-1896, σελ. 4 (ανάμεσα σε άλλα σχόλια).
[5] «Μυκήναι», φ. 120, 20-6-1904, σελ. 2.
[6] «Αργειακόν Βήμα», 23-3-1990.
[7] «Άργος», 28-6-1912.
[8] «Παναργειακή», φ.αρ. 8, της 18-1-1925.
[9] Με αφορμή την επιχειρηθείσα μετονομασία της πλατείας των Στρατώνων Καποδίστρια (από Μεταξά σε Δημοκρατίας), ο γράφων δημοσίευσε άρθρο στην τοπική εφημερίδα «Θάρρος», φύλλο της 16-5-1983, με τον τίτλο «Η μάχη των συμβόλων». Μεταφέρω εδώ δύο αποσπάσματα: «Καταρχήν, μετονομασίες δρόμων και πλατειών γίνονται σε όλες τις χώρες της γης. Αυτό που δεν γίνεται, όμως, τουλάχιστον με το ρυθμό και στην έκταση που παρατηρείται εδώ, είναι να ενεργούνται οι μετονομασίες με την προχειρότητα που διακρίνει την πρακτική αυτή στη χώρα μας, κατά κανόνα τουλάχιστον (…). «Η υπόλογη αυτή διοικητική “πρακτική” συνεχίστηκε, παρ’ όλα αυτά, μέχρι τις μέρες μας και επί επταετίας και (υποτίθεται) φανατικού ελληνοχριστιανισμού είδαμε, δια πράξεως υπουργείου των Εσωτερικών, η Αγία Τριάς να κατεβαίνει στη γη και με υπουργικό φετφά να ενσαρκώνεται σε όνομα χωριού (Μέρμπακας), χωρίς η επίγεια θεματοφύλακας των θείων συμβόλων, η εκκλησία μας, να υψώσει την παραμικρή διαμαρτυρία. Σημειώνουμε παρενθετικά ότι το θέμα αυτό, του ξεκουρελιάσματος των συμβόλων στην επταετία αυτή και της διάλυσης της πολιτισμικής μας κληρονομιάς, αποτελεί χαρακτηριστική πλευρά του πώς κατάντησε η ιδεολογία του εθνικισμού στα χέρια των ακραίων ηρακλέων του» (ως επταετία εννοούσα εκείνη της χούντας).
[10] Η εφημερίδα «Σύνταγμα», παρ’ όλες τις διακοπές της έκδοσής του, λόγω των γενικότερων εθνικών περιπετειών, υπολογίζω ότι υπήρξε η πλέον μακρόβια του νομού μας. Ελάχιστα φύλλα της, και αυτά πριν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, βρίσκονται μόνο στην Εθνική Βιβλιοθήκη, ενώ σε εκείνη του «Παλαμήδη» υπάρχουν και ορισμένα από τη μεταπολεμική επανέκδοσή του. Είναι, επείγον πλέον, να αγοραστούν οι σειρές που, λέγεται ότι, ιδιώτης έχει στην κατοχή του, στο Ναύπλιο.
[11] Ο Δημ. Βαρδουνιώτης (1847-1924) επαγγελματικά εργάστηκε ως δικηγόρος στο νομό και διετέλεσε και πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου. Δόκιμος τοπικός ιστορικός, δημοσίευσε την «Καταστροφή του Δράμαλη», με σημαντικά παραρτήματα στο τέλος του έργου του (1915), και μικρότερα έργα όπως «Η αφνειός Κόρινθος» και η «Η Φρύνη», βιογραφία της εταίρας, που κυκλοφόρησε στις αρχές του αιώνα σε εκδόσεις τσέπης (Άγκυρα), με μεγάλη επιτυχία, αλλά και πληθώρα ιστορικών άρθρων σε τοπικές εφημερίδες, στο «Αργολικόν Ημερολόγιον» (1910), και σε πολλές αθηναϊκές εφημερίδες και περιοδικά. Διετέλεσε Έφορος του μουσείου του Άργους, για μικρό διάστημα δημοτικός σύμβουλος, ενώ ως σημαντικός τοπικός λόγιος αναφέρεται και από ξένους ταξιδιώτες στην Αργολίδα. Μπορεί να θεωρηθεί ως ο σημαντικότερος αργείος λόγιος του 19ου αιώνα και των πρώτων τριών δεκαετιών του 20ού.
Βασίλης Κ. Δωροβίνης
Ο Βασίλης Κ. Δωροβίνης είναι δικηγόρος, πολιτικός επιστήμονας και ιστορικός με ερευνητικές εργασίες στον τομέα της νεότερης ιστορίας. Το 2012 βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών για τη δράση και τις μελέτες του στον τομέα της πολιτισμικής κληρονομιάς.
Περιοδικό «Απόπειρα λόγου και τέχνης», τεύχος 3, Ναύπλιο, Άνοιξη 1992.



