Νερουλάδες
Κρανίδι, Ιούνιος 1955. Χαμόγελα της καθημερινότητας κόντρα στις δυσκολίες της εποχής. Γυναίκες μεταφέρουν το πολύτιμο νερό στους χωμάτινους δρόμους του Κρανιδίου.
Αρχείο: Στέφος Αλεξανδρίδης.
Γυναίκες στην κρήνη του χωριού για να γεμίσουν τις στάμνες με νερό. Κρήτη, 1955. Φωτογραφία του Αυστριακού φωτορεπόρτερ Erich Lessing για το πρακτορείο Magnum.
Πηγάδι στο εκκλησάκι του Αγίου Πνεύματος στην Άκοβα Άργους. Φωτογραφία Τάσος Τσάγκος (8-6-2020).
Λίμνες, περίπου 1930. Η γιαγιά ξυπόλυτη μέσα στα κρύα του χειμώνα, πηγαίνει για νερό στο πηγάδι του χωριού. (Αρχείο Τάσου Βλάχου). Η φωτογραφία κοσμεί το εξώφυλλο του βιβλίου, «Στα χνάρια του χθες» του Οδυσσέα Κουμαδωράκη.
Ο νερουλάς σε ώρα εργασίας. Μια εικόνα από το παρελθόν, τότε που το πόσιμο νερό έφτανε στα σπίτια με το κάρο, τις στάμνες και τα μεταλλικά γκιούμια.
Οι επαγγελματίες νερουλάδες προμήθευαν με νερό τα νοικοκυριά του Ναυπλίου, τα ξενοδοχεία, τα εστιατόρια, τις ταβέρνες, χρησιμοποιώντας βαριά βυτιοφόρα οχήματα. Ένας τέτοιος νερουλάς ήταν ο Κώστας Ουλής από τα Δενδρά της Ναυπλίας, ο οποίος γέμιζε το βυτίο του από τη γεώτρηση του Γκάβα στην Άρια, έξω από το Ναύπλιο (μαρτυρία Τάκη Ουλή). Ένας ακόμη με βυτίο ήταν ο Νικόλας Ουλής και κάποιος ακόμη από την Αγία Τριάδα, φαλακρός με πράσινο αυτοκίνητο. Άγνωστο το όνομά του.
Θυμάμαι που ο μακαρίτης ο πατέρας μας ξεκινούσε από το σπίτι μας στα Δενδρά με βυτιοφόρο. Μπορεί να έπαιρνε και δέκα τόνους. Και πήγαινε στην Άρια και γέμιζε τη βαρέλα από τη γεώτρηση του Γκάβα. Αυτό γινότανε τέσσερις και πέντε φορές την ημέρα, ανάλογα με την εποχή και τη ζήτηση. Τον ιδιοκτήτη της γεώτρησης τον πλήρωνε με το βαρέλι.
Ήτανε πελάτες που παίρνανε πολύ νερό τα ξενοδοχεία, τα εστιατόρια, το μακαρονοποιείο του Φωτόπουλου, οι ταβέρνες. Τα εστιατόρια του Φίκου και του Τόσκα και τανάλωναν πολύ νερό. Η ψαροταβέρνα του Σαβούρα, που τρώγαμε καμιά φορά, το ίδιο. Δίναμε νερό σε πολλά νοικοκυριά. Κορνάραμε, βγαίνανε οι γυναίκες με τα πετρέλια, τις στάμνες και τους κουβάδες. Σ’ εμένα και στον αδερφό μου δίνανε και πουρμπουάρ. Εγώ ήμουνα στην Γ’ με Δ’ τάξη του Δημοτικού, γύρω στο 1962 με 1963. Και τα καλοκαίρια ο αδερφός μου κι εγώ τον βοηθούσαμε τον πατέρα. (Μαρτυρία Τάκη Ουλή).
Το Ναύπλιο υδρεύτηκε από τις πηγές της Λέρνης για πρώτη φορά επί δημαρχίας Δημητρίου Σαγιά. Ο Δημ. Σαγιάς διετέλεσε Δήμαρχος Ναυπλίου την περίοδο 1946-1966. Το 1965 ολοκληρώθηκε το έργο αυτό. Μάλιστα, είχε ετοιμαστεί η δεξαμενή πάνω από την Πυροσβεστική. Μέχρι τότε το Ναύπλιο είχε στη διάθεσή του τις πηγές Ζυμβρακάκη και της Άριας, αλλά το νερό ήταν λιγοστό. Ιδιαίτερο πρόβλημα είχαν τα σπίτια που ήταν κτισμένα ψηλά, λόγω υψομετρικής διαφοράς.
Υπήρχαν, επίσης, στο Ναύπλιο αβαθή πηγάδια, πολλά από τα οποία διέθεταν χειροκίνητες αντλίες, ιδιαίτερα στην περιοχή του Συνοικισμού, στο τρίγωνο μεταξύ των οδών Άργους και Ασκληπιού. Ηλικιωμένοι Αναπλιώτες θυμούνται, επίσης, το μαγκανοπήγαδο της Καρύδαινας, το οποίο υπήρχε εκεί όπου κτίστηκε αργότερα το νοσοκομείο. Η άντληση του νερού γινότανε με άλογο και ποτίζονταν τα γύρω μποστάνια, που είχανε κυρίως τομάτα. Το 1945 περίπου, το άλογο αντικαταστάθηκε με πετρελαιομηχανή, αλλά λόγω της ανομβρίας, ίσως και λόγω υπεράντλησης, ο υδροφόρος ορίζοντας υποχώρησε και το νερό έγινε υφάλμυρο, γιατί μπήκε μέσα η θάλασσα και οι τέσσερις καρυδιές που υπήρχανε γύρω από το πηγάδι ξεράθηκαν, προφανώς από την αλμύρα.
Σημ. Βιβλιοθήκης: Ο πιο διάσημος Έλληνας νερουλάς ήταν ο Σπύρος Λούης, ο χρυσός ολυμπιονίκης του Μαραθωνίου στους πρώτους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1896. Πριν γίνει εθνικός ήρωας, έβγαζε το ψωμί του μεταφέροντας νερό με τη σούστα του από το Μαρούσι στην Αθήνα.
Το τέλος του επαγγέλματος, τουλάχιστον για την Αθήνα, άρχισε να φθίνει σταδιακά από το 1930, με την ίδρυση της εταιρείας ULEN και τη δημιουργία του φράγματος του Μαραθώνα, που έφερε το σύγχρονο δίκτυο ύδρευσης στα σπίτια. Σε ορισμένες επαρχιακές πόλεις, απομακρυσμένα χωριά ή φτωχικές συνοικίες, οι νερουλάδες συνέχισαν να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους μέχρι και τη δεκαετία του 1960.
† Οδυσσέας Κουμαδωράκης
Φιλόλογος – Συγγραφέας
Οδυσσέας Κουμαδωράκης, «Στα χνάρια του χθες», Εκδόσεις Εκ Προοιμίου, Άργος, 2010.
Σχετικά θέματα: