Στις 5 Νοεμβρίου συμπληρώνονται 100 χρόνια από τη γέννηση του Τζον Μπέρτζερ, του Βρετανού μαρξιστή συγγραφέα και κριτικού τέχνης που άλλαξε ριζικά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την εικόνα. Σχεδόν μία δεκαετία μετά τον θάνατό του, το έργο του επιστρέφει στο προσκήνιο, όχι μόνο μέσα από νέες εκδόσεις και βιογραφίες, αλλά και εξαιτίας ενός ερωτήματος που μοιάζει σήμερα πιο επίκαιρο από ποτέ: έχουμε ξεχάσει πώς να βλέπουμε;
Ways of Seeing
Από την τέχνη στην αγροτική ζωή
Μπορεί η τέχνη να μας μάθει ξανά να βλέπουμε;
Ο Μπέρτζερ δεν θεωρούσε την τέχνη μια πολυτέλεια που αφορά αποκλειστικά τους μορφωμένους ή τους οικονομικά προνομιούχους.
Αντιθέτως, πίστευε ότι η αισθητική εμπειρία συνδέεται με θεμελιώδεις ανθρώπινες ανάγκες: την περιέργεια, τη μνήμη, την επικοινωνία και την αναζήτηση νοήματος.
Η τέχνη, σύμφωνα με τη σκέψη του, δεν μας επιτρέπει απλώς να απομακρυνθούμε προσωρινά από τις δυσκολίες της πραγματικότητας. Μας βοηθά να τις αντιμετωπίσουμε, να κατανοήσουμε την ιστορική τους διάσταση και να φανταστούμε διαφορετικές δυνατότητες για το μέλλον.
Αυτός είναι και ο λόγος που η επέτειος των εκατό χρόνων από τη γέννησή του αποκτά σημασία πέρα από τον χώρο της ιστορίας της τέχνης.
Σε έναν κόσμο που επιβραβεύει την ταχύτητα, την άμεση αντίδραση και τη συνεχή κατανάλωση περιεχομένου, η σκέψη του Μπέρτζερ υπενθυμίζει την αξία της επιβράδυνσης και της ουσιαστικής παρατήρησης.
Το να κοιτάζουμε πραγματικά σημαίνει να αφιερώνουμε χρόνο, να αναγνωρίζουμε όσα προηγήθηκαν και να αντιλαμβανόμαστε ότι τίποτα δεν υπάρχει αποκομμένο από την Ιστορία.
Και ίσως αυτή να είναι η σημαντικότερη παρακαταθήκη του: η υπενθύμιση ότι η προσοχή δεν είναι μόνο μια πνευματική δεξιότητα, αλλά και μια μορφή ανθρώπινης ευθύνης.
Όπως έγραφε ο ίδιος, σε έναν κόσμο γεμάτο πόνο και αδικία, στον οποίο οφείλουμε να αντιστεκόμαστε, η αισθητική εμπειρία εξακολουθεί να προσφέρει κάτι πολύτιμο. Την ελπίδα.