(Πηγή: https://australian.museum)
Ποια είναι η Μπαρτράμια;
Η Μπαρτράμια (Bartramia longicauda) ανήκει στην οικογένεια των παρυδάτιων πτηνών (Scolopacidae). Παρότι συγγενεύει με είδη που συνδέονται με υγροτόπους, η οικολογία της είναι εντελώς διαφορετική. Δεν ζει σε παραλίες, εκβολές ποταμών ή λασποτόπους. Αντίθετα, προτιμά φυσικά λιβάδια, εκτεταμένες πεδιάδες, βοσκότοπους και γεωργικές εκτάσεις με χαμηλή βλάστηση.
Κατά την περίοδο αναπαραγωγής απαντά κυρίως στις μεγάλες Πεδιάδες της Βόρειας Αμερικής, από τον νότιο Καναδά έως τις κεντρικές Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ τον χειμώνα μεταναστεύει στις χορτολιβαδικές εκτάσεις της Αργεντινής, της Ουρουγουάης και της νότιας Βραζιλίας.
Σε αντίθεση με πολλά άλλα παρυδάτια πτηνά, σπάνια συναντάται κοντά στο νερό. Αναζητά την τροφή της σχεδόν αποκλειστικά στο έδαφος, όπου τρέφεται κυρίως με έντομα και άλλα ασπόνδυλα.
Η ιδιαίτερη αυτή οικολογία κάνει την παρουσία της στην Αυστραλία ακόμη πιο παράξενη. Δεν πρόκειται για ένα θαλασσοπούλι, αλλά για ένα πτηνό στενά συνδεδεμένο με τις απέραντες πεδιάδες της αμερικανικής ηπείρου.
Ένα ταξίδι προς τη… λάθος κατεύθυνση
Η φυσιολογική μεταναστευτική διαδρομή του είδους ακολουθεί έναν άξονα βορρά–νότου. Μετά την αναπαραγωγή στις Μεγάλες Πεδιάδες, η Μπαρτράμια ξεκινά ένα ταξίδι περίπου 10.000 χιλιομέτρων προς τη Νότια Αμερική, όπου διαχειμάζει. Η Αυστραλία, όμως, βρίσκεται περίπου 14.500 χιλιόμετρα μακριά από την περιοχή αναπαραγωγής της και, κυρίως, προς εντελώς διαφορετική κατεύθυνση. Για να φτάσει εκεί, το πτηνό θα έπρεπε όχι μόνο να διανύσει μια τεράστια απόσταση, αλλά και να αποκλίνει δραματικά από τη φυσιολογική μεταναστευτική του πορεία. Αυτό ακριβώς είναι που κάνει το περιστατικό τόσο ξεχωριστό.
Το γεγονός ότι μια Μπαρτράμια βρέθηκε κοντά στο Σίδνεϊ το 1848 είναι αδιαμφισβήτητο. Το δύσκολο ερώτημα είναι πώς έφτασε εκεί; Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει οριστική απάντηση. Οι επιστήμονες έχουν προτείνει διάφορους μηχανισμούς που θα μπορούσαν να εξηγήσουν τέτοιου είδους ακραίες αποκλίσεις από τις συνηθισμένες μεταναστευτικές διαδρομές.
Οι ορνιθολόγοι χρησιμοποιούν τον όρο avian vagrancy για να περιγράψουν την εμφάνιση ενός πτηνού πολύ έξω από τη φυσιολογική περιοχή εξάπλωσής του. Τέτοιες καταγραφές είναι γνωστές σε πολλά μεταναστευτικά είδη. Κάθε χρόνο παρατηρούνται πουλιά στη Δυτική Ευρώπη που προέρχονται από τη Βόρεια Αμερική, καθώς και ασιατικά είδη που εμφανίζονται στην Αλάσκα ή στην Ευρώπη.
Η περίπτωση της Μπαρτράμιας, όμως, βρίσκεται σε εντελώς διαφορετική κλίμακα. Πρόκειται για ένα ταξίδι που την οδήγησε στην απέναντι πλευρά του Ειρηνικού Ωκεανού και όχι για απόκλιση λίγων εκατοντάδων χιλιομέτρων.
Οι πιθανές εξηγήσεις
Μία από τις επικρατέστερες υποθέσεις είναι η λεγόμενη mirror-image misorientation, δηλαδή ο προσανατολισμός κατοπτρικής εικόνας. Στην περίπτωση αυτή, το εσωτερικό σύστημα προσανατολισμού λειτουργεί σωστά ως προς τον άξονα της μετανάστευσης, αλλά αντιστρέφει δεξιά και αριστερά. Έτσι, ένα πτηνό που φυσιολογικά θα πετούσε προς τα νοτιοδυτικά μπορεί να ξεκινήσει προς τα νοτιοανατολικά.
Μια δεύτερη υπόθεση είναι η axis reversal, κατά την οποία το πτηνό ακολουθεί τη σωστή μεταναστευτική πορεία αλλά προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Τέλος, έχει προταθεί και η μετατόπιση από ισχυρά και παρατεταμένα καιρικά συστήματα, τα οποία μπορούν να παρασύρουν μεταναστευτικά πτηνά εκατοντάδες ή ακόμη και χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από την προβλεπόμενη διαδρομή τους.
Καμία από αυτές τις υποθέσεις δεν μπορεί να εξηγήσει με βεβαιότητα τη συγκεκριμένη περίπτωση. Είναι πιθανό το ταξίδι της Μπαρτράμιας να οφείλεται σε συνδυασμό περισσότερων από έναν παράγοντα.
Είναι εφικτό ένα τέτοιο ταξίδι;
Για πολλά χρόνια οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι τόσο μεγάλες πτήσεις ήταν πρακτικά αδύνατες. Η σύγχρονη τεχνολογία, όμως, ανέτρεψε αυτή την αντίληψη. Η Θαλασσολιμόζα (Limosa lapponica) έχει αποδειχθεί, μέσω δορυφορικής παρακολούθησης, ότι μπορεί να πραγματοποιεί αδιάκοπες μεταναστευτικές πτήσεις άνω των 13.000 χιλιομέτρων από την Αλάσκα έως τη Νέα Ζηλανδία, χωρίς ενδιάμεση στάση.
Η Μπαρτράμια δεν είναι γνωστό ότι πραγματοποιεί τόσο ακραίες πτήσεις. Ωστόσο, πρόκειται για ένα ιδιαίτερα ικανό μεταναστευτικό είδος που κάθε χρόνο διανύει περίπου 10.000 χιλιόμετρα μεταξύ της Βόρειας και της Νότιας Αμερικής. Η φυσιολογία της δείχνει ότι μεγάλες αποστάσεις δεν αποτελούν από μόνες τους ανυπέρβλητο εμπόδιο, εφόσον συνδυαστούν με ευνοϊκές συνθήκες.
Όταν ένα εξαιρετικά σπάνιο είδος εμφανίζεται πολύ έξω από τη φυσιολογική εξάπλωσή του, τίθεται πάντα το ερώτημα αν πρόκειται για άγριο άτομο ή για πτηνό που διέφυγε από αιχμαλωσία. Στην περίπτωση της Μπαρτράμιας, οι περισσότεροι ορνιθολόγοι θεωρούν το δεύτερο ενδεχόμενο εξαιρετικά απίθανο. Το περιστατικό συνέβη το 1848, σε μια εποχή κατά την οποία δεν υπήρχε οργανωμένο εμπόριο εξωτικών πτηνών όπως αυτό που αναπτύχθηκε αρκετές δεκαετίες αργότερα. Επιπλέον, δεν υπάρχουν ιστορικά στοιχεία που να δείχνουν ότι το συγκεκριμένο είδος διατηρούνταν στην αποικιακή Αυστραλία. Για τον λόγο αυτό, το δείγμα P.8563 θεωρείται ότι αντιπροσωπεύει ένα πραγματικά άγριο μεταναστευτικό άτομο.
Η Μπαρτράμια στην Ελλάδα
Παρότι η φυσιολογική εξάπλωση της Μπαρτράμιας περιορίζεται στην αμερικανική ήπειρο, το είδος εμφανίζεται περιστασιακά στην Ευρώπη, κυρίως κατά το φθινόπωρο, όταν νεαρά άτομα αποκλίνουν από τη μεταναστευτική τους πορεία.
Για την Ελλάδα, η πρώτη καταγραφή πραγματοποιήθηκε τον Νοέμβριο του 2004 στην τεχνητή λίμνη της Αγυιάς Χανίων από τον παρατηρητή Τάσο Σακούλη. Η παρατήρηση αυτή αποτέλεσε και την πρώτη πρώτη για τα Βαλκάνια. Η συγκεκριμένη καταγραφή εντάσσεται στο ίδιο φαινόμενο της περιπλάνησης μεταναστευτικών πτηνών, χωρίς όμως να συγκρίνεται ως προς την έκταση με την εξαιρετικά ακραία περίπτωση της Αυστραλίας.
Ένα μυστήριο που παραμένει άλυτο
Είναι πιθανό να μάθουμε ποτέ πώς ακριβώς έφθασε η Μπαρτράμια στην Αυστραλία; Μάλλον όχι. Το συγκεκριμένο πτηνό πέθανε πριν από σχεδόν δύο αιώνες και οι πληροφορίες που διαθέτουμε περιορίζονται στις ιστορικές αναφορές και στο μουσειακό δείγμα που διατηρείται μέχρι σήμερα.
Οι σύγχρονες τεχνολογίες έχουν αλλάξει ριζικά την κατανόησή μας για τη μετανάστευση των πτηνών, όμως η πραγματική διαδρομή αυτού του ατόμου δεν θα γίνει πιθανότατα ποτέ γνωστή. Ίσως ένα σφάλμα στον προσανατολισμό, ίσως μια αλληλουχία ακραίων καιρικών φαινομένων ή ίσως ένας συνδυασμός πολλών παραγόντων οδήγησε τη Μπαρτράμια σε ένα ταξίδι που κανείς δεν θα θεωρούσε πιθανό.
Η ιστορία της Μπαρτράμιας αποτελεί μία από τις πιο εντυπωσιακές περιπτώσεις περιπλάνησης μεταναστευτικού πτηνού που έχουν καταγραφεί. Από τις απέραντες πεδιάδες της Βόρειας Αμερικής μέχρι ένα λιβάδι κοντά στο Σίδνεϊ, το άγνωστο αυτό πτηνό διένυσε –ή παρασύρθηκε να διανύσει– μία από τις μεγαλύτερες και πιο απρόσμενες αποστάσεις που γνωρίζουμε για το είδος του.
Σχεδόν δύο αιώνες αργότερα, το μουσειακό δείγμα P.8563 εξακολουθεί να υπενθυμίζει ότι, παρά τη σημαντική πρόοδο της επιστήμης, η φύση εξακολουθεί να κρύβει ιστορίες που δεν μπορούν να εξηγηθούν πλήρως. Ίσως αυτό να είναι και το πιο γοητευτικό στοιχείο της ορνιθολογίας. Όσο περισσότερα μαθαίνουμε για τη μετανάστευση των πτηνών, τόσο περισσότερο αντιλαμβανόμαστε ότι ορισμένα ταξίδια εξακολουθούν να ξεπερνούν τα όρια της ανθρώπινης κατανόησης.
Βιβλιογραφία
- Australian Museum – Specimen P.8563.
- Gould, J. (1865). Handbook to the Birds of Australia.
- NSW Vagrant Species Review.
- Cornell Lab of Ornithology – Bartramia longicauda.
- U.S. Fish and Wildlife Service – Species account for Bartramia longicauda.
- Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία – Αναφορά για την πρώτη καταγραφή της Μπαρτράμιας στην Ελλάδα (Αγυιά Χανίων, 2004).
♦-♦-♦
Related
Categories: Άγρια Ζωή