Skip to content
Λιγότερο απο 1 λεπτό Διάρκεια άρθρου: Λεπτά

Τὰ Καίσαρος Καίσαρι

Στη σημερινή ανάρτηση θα σχολιάσω την ΙΕ μορφολογίατῷ Θεῷτοίνυν τὰ Καίσαρος Καίσαρι, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ

vъzdadite = ἀπόδοτε

ubo = οὖν

kesareva = τὰ Καίσαρος (κυρ. «τὰ Καισάρεια», PSlav *cěsarʲь)

kesarevi = Καίσαρι

i = καὶ

božiě = τὰ τοῦ Θεοῦ (κυρ. «τὰ θεῖα»)

bogovi = τῷ Θεῷ

Το πρώτο πράγμα που παρατηρούμε είναι ότι, τυπικά για σλαβική γλώσσα, η κτητικότητα δηλώνεται όχι με την γενική πτώση αλλά με το συσχετιστικό επίθετο: kesareva «τὰ Καισάρεια» = «τὰ Καίσαρος», božiě «τὰ Θεῖα» = «τὰ τοῦ Θεοῦ» (πρβ. Αἴας ὁ Τελαμώνιος = τοῦ Τελαμῶνος).

Το kesar-eva είναι συσχετιστικό επίθετο σε PSlav *-ov-/-ev- (*-rʲov– > -rʲev-, πρβ. ρωσ. carev «τσαρόπουλος, γιος του τσάρου»). Πρόκειται για την ΠΙΕ ουδέτερη υ-ληκτη κατάληξη πληθυντικού *ew-eh2 (πρβ. τὸ ϝάστ-υ, τὰ ϝάστεϝα)> PSlav *-ova (*-eva μετά από «μαλακό» σύμφωνο /j,c,č,š,ž/).

Το PSlav *bož-ьjь «θεῖος» είναι συσχετιστικό επίθετο σε PSlav *-ьjь (< PIE *-i-yos).

Οι δοτικές kesar-evi «(τῷ) Καίσαρι» και bog-ovi «(τῷ) Θεῷ» έχουν δανειστεί την δοτική κατάληξη -ovi από την υ-ληκτη κλίση:

ΠΙΕ ονομ. ενικ. *-us, με δοτ. ενικ. *-ew-ey > PSlav *-ovi (*-evi μετά από «μαλακά» σύμφωνα).

Επειδή ο όρος PSlav *bog-ъ «θεός» είναι θεματικός/«δευτερόκλιτος»σε *-os, η κανονική δοτική ενικού του είναι PSlav *bog-u, η μόνη δοτική που βρίσκουμε σήμερα στην ρωσική (bog-u), την λευκορωσική (bog-u) και την σερβοκροατική (bog-u).

Αντίθετα, η τσεχική, η σλοβακική, η πολωνική και η ουκρανική έχουν την διπλή δοτική PSlav *bog-u ~ *bog-ovi, όπου η δεύτερη μορφή περιέχει την ίδια υ-ληκτη κατάληξη δοτικής που υπάρχει και στα προρρηθέντα παλαιοσλαβονικά χωρία:

Δοτική ενικού (θεματική -u και υ-ληκτη -ovi):

Τσεχική: boh-u ~ boh-ovi

Σλοβακική: boh-u ~ boh-ovi  (βλ. τσεχοσλοβακική δοτική bohovi)

Πολωνική: bog-u ~ bog-owi (βλ. πολωνική δοτική bogowi)

Ουκρανική: boh-u ~ boh-ovi (βλ. ουκρανική δοτική bóɦovi/бо́гові)

Ρωσική Βικιπαίδεια: Кесарю кесарево, а Божие Богу, церковносл. «Воздатите кесарева кесареви и божия богови», (греч. Ἀπόδοτε οὖν τὰ Καίσαρος Καίσαρι καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ, лат. Quae sunt Caesaris Caesari et quae sunt Dei Deo) — новозаветная фраза, цитируемая обычно по апостолу Матфею (Матф. 22:21).

Σερβοκροατική Βικιπαίδεια: Dajte caru carevo a bogu božije (grčki: Ἀπόδοτε οὖν τὰ Καίσαρος Καίσαρι καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ) je Isusova izreka zabeležena u sinoptičkim evanđeljima po Mateju, Marku i Luki, kao i u nekanonskom evađelju po Tomi.

Το πρωτοσλαβικό θεματικό/«δευτερόκλιτο» επίθημα δοτικής *-u του *bog-u συνήθως ετυμολογείται από την ίδια ΠΙΕ κατάληξη *-o-ey > *-ōi από την οποία προέρχονται και οι καταλήξεις (τῷ) θε- ~ λατ de-ō, αν και δεν υπάρχει γενική συμφωνία για τις λεπτομέρειες της εξέλιξης *-ōi > ? > PSlav *-u.

Tο υ-λήκτο επίθημα δοτικής ενικού -ovi (& -evi) της εναλλακτικής δοτικής *bog-ovi εξηγείται εύκολα ως ΠΙΕ *-ew-ey > PSlav *-ow-ī > *-ovi, όπου *-ey είναι η ΠΙΕ αθέματη κατάληξη δοτικής που ανέφερα και παραπάνω, η οποία έδωσε και την λατ. δοτική *Kaisar-ei > Caesar-ī και την  «απολιθωμένη» (πρωτοελληνική και πρώιμη μυκηναϊκή) ελληνική δοτική *Αἰϝάντ-ει.

Το πρωτότυπο άρθρο https://smerdaleos.wordpress.com/2025/10/31/%CF%84%E1%BD%B0-%CE%BA%CE%B1%CE%AF%CF%83%CE%B1%CF%81%CE%BF%CF%82-%CE%BA%CE%B1%CE%AF%CF%83%CE%B1%CF%81%CE%B9/ ανήκει στο smerdaleos .