Όλοι οι πλανήτες του ηλιακού μας συστήματος είναι παράξενοι. Αλλά κάποιοι είναι πιο παράξενοι από τους υπόλοιπουςΥπάρχει λόγος που την αποκαλούμε η «κακιά δίδυμη» της Γης. Για λόγους που παραμένουν ασαφείς, πριν από πολύ καιρό υπέστη ένα σαρωτικό, ανεξέλεγκτο φαινόμενο του θερμοκηπίου, το οποίο γέμισε την ατμόσφαιρά της με διοξείδιο του άνθρακα, παγιδεύοντας την θερμότητα. Το αποτέλεσμα είναι ένας πλανήτης με ατμοσφαιρική πίεση στην επιφάνεια 90 φορές μεγαλύτερη από αυτή της Γης, θερμοκρασία που ξεπερνά τους 460 βαθμούς Κελσίου και νέφη από θειικό οξύ.
Κι όμως, ψηλά στην τροπόσφαιρά της, σε υψόμετρο περίπου 50 με 60 χιλιομέτρων, η πίεση και η θερμοκρασία της Αφροδίτης είναι παρόμοιες με αυτές της Γης στο επίπεδο της θάλασσας. Τα όξινα νέφη και ο δηλητηριώδης αέρας θα εξακολουθούσαν να αποτελούν πρόβλημα, αλλά θεωρητικά, είναι πιθανό οι άνθρωποι να μπορέσουν κάποτε να ζήσουν σε αιωρούμενες αποικίες ψηλά στους ουρανούς της Αφροδίτης – μια ομολογουμένως σουρεαλιστική προοπτική.Με διάμετρο 11 φορές μεγαλύτερη από της Γης και μάζα που ξεπερνά κατά 300 φορές αυτή του πλανήτη μας, είναι ένας γίγαντας αερίων – μια κολοσσιαία σφαίρα από υδρογόνο και ήλιο, που χαμηλότερα στην ατμόσφαιρά του μετατρέπεται σε ένα παράξενο υγρό μείγμα, για να πάρει τελικά μεταλλική μορφή σε ακόμα μεγαλύτερο βάθος. Απ’ όσο μπορούμε να ξέρουμε, ο πυρήνας του Δία αποτελείται από μέταλλο και πετρώματα, αλλά δεν έχει σαφή όρια και είναι ημίρρευστος — καμία σχέση με τα ξεκάθαρα, διακριτά στρώματα που χαρακτηρίζουν τον πλανήτη μας.
Επιπλέον, διαθέτει ένα πανίσχυρο μαγνητικό πεδίο που διογκώνεται μέσα στον ηλιακό άνεμο, εκτεινόμενο στο διάστημα για εκατοντάδες εκατομμύρια χιλιόμετρα. Αυτό το καθιστά την μεγαλύτερη ενιαία δομή στο ηλιακό σύστημα, μετά την ηλιόσφαιρα του Ήλιου. Αν μπορούσαν να το δουν τα μάτια μας, η μαγνητόσφαιρα του Δία θα φαινόταν μεγαλύτερη από την πανσέληνο στον ουρανό!Καψαλισμένος από τον Ήλιο, βρίσκεται εγκλωβισμένος σε μια βαρυτική διελκυστίνδα με το άστρο μας, η οποία, με το πέρασμα του χρόνου, έχει αναγκάσει τον πλανήτη να εκτελεί τρεις περιστροφές γύρω από τον άξονά του για κάθε δύο περιφορές του γύρω από τον Ήλιο. Σε συνδυασμό με την ελλειπτική του τροχιά, αυτό προκαλεί παράξενα φαινόμενα: υπάρχουν σημεία στην επιφάνεια όπου το πρωί μπορείς να παρακολουθήσεις τον Ήλιο να ανατέλλει για λίγο, έπειτα να δύει και μετά να ανατέλλει ξανά, όλα αυτά σχεδόν στο ίδιο σημείο του ουρανού. Και παρά τη σφοδρή ακτινοβολία που δέχεται ο Ερμής, υπάρχουν βαθείς παγωμένοι κρατήρες κοντά στους πόλους του, οι οποίοι δεν βλέπουν ποτέ το φως του Ήλιου και φιλοξενούν πάγο νερού. Είναι ένας πλανήτης παραδόξων.Ως ο πιο απομακρυσμένος πλανήτης από τον Ήλιο και ο τελευταίος σταθμός πριν από την Ζώνη Κάιπερ, ο Ποσειδώνας φωτίζεται μόνο αμυδρά από τον Ήλιο, λαμβάνοντας μόλις το 0,1% του φωτός που φτάνει στη Γη. Δεν ανακαλύφθηκε με άμεση παρατήρηση, αλλά χάριν της βαρυτικής του επίδραση στον Ουρανό, αν και τον είχε εντοπίσει, χωρίς όμως να τον αναγνωρίσει τότε, ο Γαλιλαίος αιώνες νωρίτερα. Η εσωτερική του θερμότητα τροφοδοτεί τους ταχύτερους ανέμους στο ηλιακό μας σύστημα, οι οποίοι έχουν μετρηθεί στην ασύλληπτη ταχύτητα των 2.200 χιλιομέτρων την ώρα. Μην προσπαθήσετε ποτέ να πετάξετε χαρταετό στον Ποσειδώνα. Θα σας ξεριζώσει τα χέρια.Αν και έχει μόλις το ένα δέκατο της μάζας της Γης, διαθέτει παρ’ όλα αυτά το ψηλότερο βουνό και το πιο μεγαλειώδες φαράγγι του ηλιακού μας συστήματος. Είναι καλυμμένος από μια λεπτόκοκκη σκόνη που αποτελείται από διάφορα είδη οξειδίου του σιδήρου: κοινώς, σκουριά. Η ατμόσφαιρά του είναι πνιγμένη σε αυτήν, δίνοντας στον αέρα το χρώμα της καραμέλας – εκτός από την περιοχή κοντά στον Ήλιο, όπου η σκέδαση του φωτός δημιουργεί μια γαλάζια άλω, η οποία διακρίνεται καλύτερα στο ηλιοβασίλεμα. Αυτό τον κάνει το ακριβώς αντίθετο της Γης, με τους δικούς της γαλάζιους ουρανούς και τα κόκκινα ηλιοβασιλέματα.Πριν από αμέτρητα χρόνια, κάποιο καταστροφικό γεγονός έγειρε τον τεράστιο γίγαντα πάγου και πλέον περιφέρεται γύρω από τον Ήλιο με κλίση άξονα 98 μοιρών. Αυτό του προκαλεί ακραίες εποχές, καθεμία από τις οποίες διαρκεί 21 γήινα χρόνια. Στον βόρειο πόλο του, για παράδειγμα, χρειάζονται περίπου τέσσερις δεκαετίες μετά την ανατολή για να δύσει ξανά ο Ήλιος. Και για χρόνια, στο απόγειο του καλοκαιριού, ο Ήλιος βρίσκεται σχεδόν κατακόρυφα από πάνω. Σαν να μην έφτανε αυτό, ο άξονας του μαγνητικού πεδίου του Ουρανού είναι μετατοπισμένος από το κέντρο του πλανήτη κατά περίπου 8.000 χιλιόμετρα. Αυτό ίσως οφείλεται στην ίδια αιτία με την κλίση του πλανήτη. Ίσως συγκρούστηκε με έναν άλλο τεράστιο πλανήτη λίγο μετά τον σχηματισμό του, μια σύγκρουση που έβγαλε τον Ουρανό εντελώς εκτός άξονα. Συν τοις άλλοις, ίσως εκεί να βρέχει και διαμάντια.Στην πραγματικότητα, έχει μικρότερη πυκνότητα από το νερό. Το πιο παλιό αστείο στην αστρονομία λέει πως αν έριχνες τον Κρόνο σε μια μπανιέρα, θα επέπλεε, αλλά θα άφηνε γύρω γύρω έναν δακτύλιο. Το πανέμορφο σύστημα δακτυλίων του είναι ό,τι πιο θεαματικό υπάρχει στην πλανητική μας γειτονιά, κι όμως, αν συγκεντρώναμε όλα τα παγωμένα σωματίδιά τους, θα δημιουργούσαν απλώς ένα μικρό φεγγάρι με διάμετρο μικρότερη των 400 χιλιομέτρων – άλλος ένας δορυφόρος για να προστεθεί στη στρατιά των γνωστών δορυφόρων του Κρόνου, που ξεπερνούν τους 285 συνολικά. Και όσο εντυπωσιακοί κι αν είναι οι δακτύλιοί του, ο πλανήτης διαθέτει επίσης μια τεράστια εξαγωνική δίνη στον βόρειο πόλο του, με διάμετρο σχεδόν 30.000 χιλιόμετρα – τόσο τεράστια που η Γη θα μπορούσε άνετα να περάσει μέσα από μία από τις πλευρές της. Στην πραγματικότητα πρόκειται για ένα φυσικό ατμοσφαιρικό χαρακτηριστικό, το οποίο ωστόσο μοιάζει εκπληκτικά με εξωγήινη πύλη προς έναν άλλο τόπο και χρόνο.
Όπως είναι φυσικό, θα μπορούσα να μιλάω με τις ώρες για το πόσο παράξενος είναι ο οποιοσδήποτε πλανήτης του ηλιακού συστήματος – για να μην αναφέρω τα μικρότερα ουράνια σώματα, όπως ο Πλούτωνας(*● Η Γη είναι ο πιο παράξενος πλανήτης στο ηλιακό σύστημα, με τεράστια διαφορά.Για αρχή, διαθέτει τεκτονικές πλάκες – την ολίσθηση και παραμόρφωση τεράστιων πλακών πετρώματος που αναδιαμορφώνουν διαρκώς την επιφάνειά της – ένα χαρακτηριστικό που δεν συναντάται πουθενά αλλού γύρω από τον Ήλιο. Η Γη διαθέτει επίσης ένα ασυνήθιστα μεγάλο φεγγάρι σε σχέση με το μέγεθός της, με αναλογία πολύ μεγαλύτερη από εκείνη οποιουδήποτε άλλου φεγγαριού γύρω από κάποιον μεγάλο πλανήτη.
Ακόμα πιο παράξενο είναι το γεγονός ότι η απόσταση της Γης από τον Ήλιο, σε συνδυασμό με το εγγενές ατμοσφαιρικό της φαινόμενο του θερμοκηπίου, χαρίζει στον πλανήτη μας μια επιφανειακή θερμοκρασία όπου το νερό μπορεί να συνυπάρχει σε τρεις φάσεις: στερεή, υγρή και αέρια. Αυτή η συνθήκη είναι μοναδική ανάμεσα στους πλανήτες του ηλιακού μας συστήματος και απολύτως κρίσιμη για την εξαιρετική ιδιαιτερότητα της Γης· το νερό είναι ένα άριστο μέσο για να αναδυθεί και να εξελιχθεί η ζωή. Μπορεί να διαλύει και να αναμειγνύει σημαντικά προβιοτικά ορυκτά, και ο κύκλος του νερού —κατά τον οποίο το νερό εξατμίζεται πάνω από τους ωκεανούς, πέφτει ως βροχή σε άλλη τοποθεσία και στη συνέχεια ξεπλένεται καταλήγοντας πίσω στη θάλασσα— μεταφέρει αυτά τα υλικά σε μέρη όπου μπορούν να συγκεντρωθούν και να πυροδοτήσουν την πολυπλοκότητα.
Με την πάροδο δισεκατομμυρίων ετών αυτά τα απλούστερα υλικά συνδυάστηκαν, διασπάστηκαν και ανασχηματίστηκαν, εκμεταλλευόμενα το χημικό τους περιβάλλον και την ενέργεια από τον Ήλιο, για να μετατραπούν στην εκπληκτική και εκθαμβωτική βιολογική ποικιλομορφία που βλέπουμε γύρω μας.
Θέλετε κάτι πραγματικά παράξενο; Από όλους τους εκατοντάδες κόσμους στο ηλιακό μας σύστημα, μόνο ένας γνωρίζουμε ότι διαθέτει ζωή, και εσείς ζείτε σε αυτόν.
Η παραξενιά, ωστόσο, είναι σχετική. Ακόμα εξερευνούμε αυτούς τους άλλους κόσμους, εξετάζοντάς τους και ανιχνεύοντας το παραμικρό ίχνος σε αναζήτηση ζωής, σημερινής ή παρελθούσας. Μπορεί τελικά να την βρούμε, ίσως μάλιστα και πολλές φορές. Κι αν συμβεί αυτό, η Γη ίσως καταλήξει να μην είναι και τόσο παράξενη τελικά.
(*) Εκστρατεία για να γίνει ξανά ο Πλούτωνας πλανήτης – https://www.scientificamerican.com/article/nasa-chief-jared-isaacman-hints-at-campaign-to-make-pluto-a-planet-again/
Διαβάστε περισσότερες λεπτομέρειες: Phil Plait, «What’s the weirdest planet in the solar system?» – https://www.scientificamerican.com/article/whats-the-weirdest-planet-in-the-solar-system/
Κατηγορίες:ΑΣΤΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ, ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ