Ο Γιουβάλ Νόα Χαράρι δεν θεωρεί τον εαυτό του έναν ιστορικό που απλώς μελετά το παρελθόν. Προτιμά να λέει ότι μελετά την αλλαγή. Στο πρώτο μεγάλο βιβλίο του, με τίτλο «Sapiens», επιχείρησε να δει τη μακρά πορεία της ανθρωπότητας μέσα από αυτή την οπτική. Στο «Homo Deus» στράφηκε στον ρόλο της θρησκείας, ενώ στο πιο πρόσφατο, «Nexus», ασχολήθηκε με το πώς ο έλεγχος της πληροφορίας διαμόρφωσε την Ιστορία και πώς η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να επηρεάσει το μέλλον.
Σε συνέντευξή του στην εκπομπή «Insider» του Economist ο Χαράρι εντοπίζει έναν κίνδυνο της ΤΝ που κατά τη γνώμη του ίσως αποδειχθεί σημαντικότερος ακόμη και από τις άμεσες τεχνολογικές δυνατότητές της: την αλλαγή στον τρόπο που οι άνθρωποι εμπιστεύονται ο ένας τον άλλον και τα συστήματα που οργανώνουν τη ζωή τους. Η εμπιστοσύνη είναι, όπως λέει, «το σημαντικότερο περιουσιακό στοιχείο στον κόσμο».
Ολόκληρη η σύγχρονη κοινωνία βασίζεται στην ικανότητά μας να εμπιστευόμαστε ανθρώπους που δεν γνωρίζουμε, εξηγεί στον Economist. Το χρήμα, για παράδειγμα, είναι ένας «πολύ δημιουργικός και ευφάνταστος τρόπος για να κτίζεται εμπιστοσύνη μεταξύ αγνώστων». Παραδίδουμε κάτι που έχει αξία επειδή πιστεύουμε ότι ο άλλος θα πράξει αργότερα αυτό που υποσχέθηκε. Το ίδιο ισχύει για τους τραπεζίτες: «Αν κάνουν τη δουλειά τους, κτίζουν εμπιστοσύνη».
Ομως, ακριβώς αυτό το σύστημα εμπιστοσύνης είναι πιθανό να περάσει όλο και περισσότερο στα χέρια της ΤΝ. Οπως λέει στον Economist, τα συστήματα ΤΝ σύντομα θα μπορούν να κατανοούν τη συνολική λειτουργία της παγκόσμιας οικονομίας σε βαθμό που κανένας άνθρωπος δεν θα μπορούσε να πετύχει. Η πίεση να τα εμπιστευθούμε, επομένως, θα αυξηθεί.
Ηδη υπάρχει ένα σχετικό παράδειγμα: τα κρυπτονομίσματα, τα οποία ο Χαράρι αποκαλεί «χρήμα της ΤΝ». Για αρκετούς ανθρώπους ο αλγόριθμος του Bitcoin είναι περισσότερο αξιόπιστος από έναν τραπεζίτη. Την ίδια στιγμή, καθώς μειώνεται η εμπιστοσύνη στα παραδοσιακά ΜΜΕ, εκατομμύρια άνθρωποι καταναλώνουν πληροφορίες που έχουν επιλεγεί αλγοριθμικά από πλατφόρμες όπως το TikTok και το Instagram.
Εδώ καταδεικνύεται, σύμφωνα με τον Economist, ένα παράδοξο. Οσο περισσότερο οι άνθρωποι εμπιστεύονται την ΤΝ στις προσωπικές τους συναλλαγές, τόσο περισσότερο μπορεί τελικά να δυσπιστούν απέναντι στο ευρύτερο τεχνολογικό και χρηματοπιστωτικό σύστημα. Ο λόγος είναι απλός: δεν μπορούν να γνωρίζουν γιατί μια ΤΝ πήρε μια συγκεκριμένη απόφαση.
Ο Χαράρι χρησιμοποιεί μια χαρακτηριστική παρομοίωση: «Το ανθρώπινο χρηματοπιστωτικό σύστημα ελέγχει τις ζωές των αγελάδων και των κοτόπουλων, αλλά οι αγελάδες και τα κοτόπουλα δεν έχουν ιδέα ότι υπάρχει καν η χρηματοδότηση». Και προσθέτει: «Είναι πιθανό να βρεθούμε σε αυτή ακριβώς τη θέση σε δέκα χρόνια».
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο θεωρητικό. Αν ένα μελλοντικό τεχνο-χρηματοπιστωτικό σύστημα καταρρεύσει και οι πολίτες αδυνατούν να καταλάβουν τι προκάλεσε την κρίση, τότε ούτε οι ίδιοι οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής θα μπορούν να βρουν αποτελεσματική απάντηση. Ο Economist επισημαίνει ότι ο Χαράρι θεωρεί πραγματικούς και τους υπαρξιακούς κινδύνους της ΤΝ, αλλά ανησυχεί εξίσου για τις πολιτικές συνέπειες μιας κοινωνίας που θα της παραδώσει υπερβολική εμπιστοσύνη.
Ο μεγαλύτερος φόβος του είναι η εμφάνιση κάποιου είδους τεχνολογικού δεσποτισμού. Ο Στάλιν μπορούσε να υποχρεώνει τους πολίτες να ακούν τις ομιλίες του στο ραδιόφωνο. Για να αποκτήσει όμως πραγματικό έλεγχο επάνω τους θα έπρεπε να δημιουργήσει προσωπικές σχέσεις εμπιστοσύνης με εκατομμύρια ανθρώπους, κάτι πρακτικά αδύνατο. Σήμερα, υποστηρίζει ο Χαράρι, η ΤΝ αλλάζει τους όρους: «Για πρώτη φορά στην Ιστορία η ΤΝ καθιστά δυνατή τη μαζική παραγωγή οικειότητας».
Ηδη υπάρχουν άνθρωποι που δηλώνουν ότι έχουν φίλους ή ακόμη και ερωτικούς συντρόφους ΤΝ. Ενα δίκτυο εκατομμυρίων ΤΝ θα μπορούσε, σύμφωνα με τον Χαράρι, να χρησιμοποιήσει αυτή την οικειότητα για να επηρεάζει ανθρώπους προς συγκεκριμένες πολιτικές ή εμπορικές κατευθύνσεις. Και αυτό, όπως προειδοποιεί στον Economist, δημιουργεί μια πρωτόγνωρη μορφή εξουσίας.
Η απάντηση, κατά τον ίδιο, δεν μπορεί να είναι η αδράνεια. Χρειάζεται ρύθμιση προτού η τεχνολογία προχωρήσει ακόμη περισσότερο. Προτείνει, μεταξύ άλλων, να απαγορευτεί η απόδοση νομικής προσωπικότητας στην ΤΝ, αλλά και η δυνατότητα να παριστάνει ανθρώπους, συμπεριλαμβανομένων των deepfakes. Οπως διηγείται, του χρειάστηκε περίπου ενάμισι λεπτό για να αντιληφθεί ότι ένα βίντεο με υποτιθέμενη δική του διάλεξη ήταν ψεύτικο.
Το συμπέρασμα του Χαράρι είναι επείγον. Η τεχνολογία εξελίσσεται πολύ ταχύτερα από την πολιτική. Οι κυβερνήσεις, ιδιαίτερα στις ΗΠΑ όπου πραγματοποιείται μεγάλο μέρος αυτής της εξέλιξης, θα πρέπει να δράσουν τώρα. Και οι πολίτες επίσης. Αν ήταν στο χέρι του, λέει στον Economist, οι ενδιάμεσες αμερικανικές εκλογές του Νοεμβρίου θα έπρεπε να έχουν ένα βασικό θέμα: την ΤΝ και το ποιος τελικά θα την ελέγχει.
Ακολούθησε το Protagon στο Google News
Πρόσθεσε το Protagon ως προτιμώμενη πηγή στη Google