Σύμφωνα με τον εξελικτικό ψυχολόγο Στιβ Στιούαρτ-Γουίλιαμς σχεδόν όλοι κάνουν λάθος όσον αφορά τα φύλα. Οι μεν παραδοσιακοί τείνουν να υπερβάλλουν ως προς τις σωματικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών, οι δε προοδευτικοί τείνουν να τις ελαχιστοποιούν και να υποθέτουν ότι καθοριστικό ρόλο παίζουν η ανατροφή και η κοινωνικοποίηση.
Ο Στιούαρτ-Γουίλιαμς θέλει να προωθήσει έναν πιο λεπτομερή και με περισσότερες αποχρώσεις, επιστημονικά αυστηρό δημόσιο διάλογο σχετικά με το πώς και το γιατί διαφέρουν άνδρες και γυναίκες, ώστε να καθοδηγήσει τη χάραξη καλύτερης πολιτικής, γράφει στον Guardian η Σόφι ΜακΜπέιν στην κριτική της για το βιβλίο του «A Billion Years of Sex Differences: How Evolution Shaped the Minds of Men and Women», το οποίο κυκλοφορεί (και στην Ελλάδα) στις 4 Ιουνίου.
Ορισμένες διαφορές μεταξύ των φύλων είναι σχετικά έντονες, ισχυρίζεται ο συγγραφέας, όπως το αν σας ελκύουν κυρίως άνδρες ή γυναίκες, η δύναμη του άνω μέρους του σώματος, το ύψος, η πιθανότητα να δολοφονήσετε κάποιον και τα επαγγελματικά σας ενδιαφέροντα.
Πολλές διαφορές, όπως η ικανότητα στα μαθηματικά ή η ευσυνειδησία, είναι πολύ πιο μέτριες και απεικονίζονται καλύτερα ως δύο επικαλυπτόμενες καμπύλες καμπάνας. Γίνεται πιο εύκολα αντιληπτό αν σκεφτείτε, για παράδειγμα, το ύψος: οι πιο κοντοί άνθρωποι είναι σχεδόν όλοι γυναίκες, οι ψηλότεροι είναι άνδρες, ο μέσος άνδρας είναι ψηλότερος από τη μέση γυναίκα, αλλά υπάρχει σημαντικό κοινό κομμάτι. Οπότε η πληροφορία ότι κάποιος έχει ύψος 1,68 μ. δεν θα σας επιτρέψει να μαντέψετε με σιγουριά αν είναι άνδρας ή γυναίκα.
Καθηγητής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Νότιγχαμ της Μαλαισίας, ο Στιβ Στιούαρτ-Γουίλιαμς γράφει με τον προσεκτικό, σχολαστικό τρόπο κάποιου που –αρκετά λογικά– περιμένει από τον αναγνώστη του να αντιδράσει έντονα και επικριτικά ανά πάσα στιγμή, επισημαίνει η ΜακΜπέιν στον Guardian. Σε μια δημοσίευσή του όπου υποστήριζε ότι η υποεκπροσώπηση των γυναικών στα πεδία των STEM (Φυσικές Επιστήμες, Τεχνολογία, Επιστήμη των Μηχανικών και Μαθηματικά) οφειλόταν εν μέρει σε κληρονομικές διαφορές στις γνωστικές ικανότητες, προκάλεσε μια «μικρή διαδικτυακή διαμάχη» και οδήγησε κάποιους να τον καταγγείλουν στους υπεύθυνους του πανεπιστημίου του για την ποικιλομορφία, την ισότητα και την ένταξη (διαπιστώθηκε ωστόσο ότι οι διαμαρτυρόμενοι είχαν διαστρεβλώσει την εργασία του).
Η Σόφι ΜακΜπέιν γράφει, μάλιστα, στον Guardian ότι προσπάθησε, όχι χωρίς κόπο, να αφήσει στην άκρη τις προκαταλήψεις της και να ελέγξει τις σπασμωδικές αντιδράσεις της, διαβάζοντας αυτό το δεύτερο βιβλίο του, το οποίο προσπαθεί να εξηγήσει σωματικές, ψυχολογικές και γνωστικές διαφορές των δύο φύλων με βάση την εξελικτική κληρονομιά μας.
Από νωρίς, επισημαίνει στην κριτική της, ο συγγραφέας του «A Billion Years of Sex Differences» προσφέρει μια λίστα με κοινές προκαταλήψεις. Μεταξύ αυτών είναι η λεγόμενη «gamma bias» («προκατάληψη γάμα»), δηλαδή η τάση ελαχιστοποίησης των διαφορών που παρουσιάζουν τους άνδρες με πιο θετικό τρόπο, ενώ παράλληλα τονίζονται εκείνες που κάνουν το αντίθετο.
Μια πρόσφατη εργασία του διαπίστωσε πως όταν παρουσιάζονταν πλασματικές μελέτες που έδειχναν ότι οι άνδρες ζωγραφίζουν καλύτερα, λένε λιγότερα ψέματα ή είναι πιο έξυπνοι, οι άνθρωποι τις αξιολογούσαν ως χαμηλότερης ποιότητας, πιο επιβλαβείς και πιο άξιες λογοκρισίας από πλασματικές μελέτες που έδειχναν ότι οι γυναίκες κατείχαν αυτά τα θετικά χαρακτηριστικά.
Μια άλλη είναι η «delta bias» («προκατάληψη δέλτα»), δηλαδή η αποστροφή προς τις παραδοσιακές διαφορές των φύλων και η προτίμηση για το αντίστροφο. Παραδόξως, ο Στιούαρτ-Γουίλιαμς δεν αναφέρει προκαταλήψεις προς την αντίθετη κατεύθυνση, αν και η ιδέα ότι οι γυναίκες είναι κατώτερες και ανήκουν στο σπίτι έχει διαμορφώσει μεγάλο μέρος της ανθρώπινης Ιστορίας και των κληρονομημένων θεσμών μας, επισημαίνει η ΜακΜπέιν στον Guardian.
Για να είμαστε σαφείς, όταν ο νεοζηλανδός εξελικτικός ψυχολόγος υποστηρίζει ότι υπάρχουν έμφυτες διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών, σπεύδει να προσθέσει ότι αυτό δεν υπονοεί ούτε πως το ένα φύλο είναι καλύτερο από το άλλο, ούτε πως ότι έχουμε την ηθική επιταγή να διατηρούμε ή να επιβάλλουμε τις διαφορές των φύλων, ούτε πως αυτές είναι εντελώς σταθερές.
Αυτό που πιστεύει είναι ότι αν δώσεις στους ανθρώπους την ελευθερία να επιλέξουν την εργασία και τον τρόπο ζωής τους, οι άνδρες και οι γυναίκες τείνουν να στρέφονται προς διαφορετικές κατευθύνσεις. Για παράδειγμα, οι άνδρες προτιμούν να εργάζονται με πράγματα και οι γυναίκες με ανθρώπους.
Οι άνδρες παρακινούνται περισσότερο από το status, οι γυναίκες από τις σχέσεις. Διάφορες μελέτες, δε, προσθέτουν βάρος στον ισχυρισμό του, διαπιστώνοντας ότι πολλές διαφορές των φύλων –από την επαγγελματική προτίμηση έως τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας– είναι πιο έντονες σε χώρες με μεγαλύτερη ισότητα μεταξύ των φύλων.
Ποιες είναι, λοιπόν, οι άλλες ενδείξεις ότι η φύση, και όχι η ανατροφή, παίζει μεγαλύτερο ρόλο από ό,τι υποθέτουν ορισμένοι; Ο Στιούαρτ Γουίλιαμς αναπτύσσει τα ακόλουθα επιχειρήματα: οι διαφορές των φύλων έχουν επιμείνει ιστορικά και διαπολιτισμικά, αντικατοπτρίζουν τις διαφορές σε άλλα είδη, εκδηλώνονται πολύ νωρίς στην παιδική ηλικία ή γίνονται πιο έντονες κατά την εφηβεία, φαίνονται ανθεκτικές στην κοινωνικοποίηση και επηρεάζονται από την προγεννητική ορμονική έκθεση.
Μπορούν επίσης να εξηγηθούν με εξελικτικούς όρους: επειδή οι άνδρες και οι γυναίκες σχηματίζουν στενούς δεσμούς ζευγαριών και οι άνδρες συμμετέχουν περισσότερο στην ανατροφή των παιδιών από πολλά άλλα αρσενικά ζώα, οι διαφορές φύλου στους ανθρώπους είναι συχνά πολύ μικρότερες από εκείνες που παρατηρούνται στον ζωικό κόσμο. Αλλά αν η κινητήρια δύναμη για την εξέλιξη είναι η ικανότητα επιτυχούς μετάδοσης των γονιδίων κάποιου, αυτό δημιουργεί διαφορετικά κίνητρα για τους άνδρες και τις γυναίκες.
Αυτό το βιβλίο είναι γεμάτο με ενδιαφέροντα, αντιφατικά ευρήματα, μελέτες που ίσως θέλετε να συζητήσετε με έναν φίλο, τονίζει η ΜακΜπέιν στον Guardian. Αλλά η εξελικτική ψυχολογία δεν είναι πάντα το πιο χρήσιμο πρίσμα. Ο Στιούαρτ-Γουίλιαμς γράφει, για παράδειγμα, ότι η ενδοοικογενειακή βία γίνεται καλύτερα κατανοητή ως εκδήλωση της ανδρικής επιθετικότητας, παρά της πατριαρχίας, όπως αποδεικνύεται από τον αριθμό των δραστών που έχουν αντιπατριαρχικές πεποιθήσεις.
Αυτό, υποστηρίζει, σημαίνει ότι οι παρεμβάσεις που στοχεύουν στην εκμάθηση καλύτερου αυτοελέγχου είναι πιο αποτελεσματικές από τη στόχευση ιδεολογικών πεποιθήσεων. Αυτό μπορεί να ισχύει σε κοινωνίες ισότητας των φύλων, αλλά η ενδοοικογενειακή και σεξουαλική βία είναι πολύ υψηλότερη σε πιο πατριαρχικές κοινότητες, όπου μια τέτοια συμπεριφορά είναι ανεκτή ή ακόμα και αποδεκτή, τονίζει η ΜακΜπέιν. Σαφώς, η κατανόηση του πώς η κοινωνικοποίηση και ο πολιτισμός διαμορφώνουν τις διαφορές των φύλων έχει επίσης τεράστια σημασία.
Ακόμη, ο Στιούαρτ-Γουίλιαμς πιστεύει ότι ένας υποτιμημένος παράγοντας που συμβάλλει στην υποεκπροσώπηση των γυναικών στις επιστήμες STEM και σε ηγετικούς ρόλους γενικότερα, είναι οι έμφυτες διαφορές ως προς τις επαγγελματικές φιλοδοξίες και τα ενδιαφέροντα. Κάτι που η αγγλίδα δημοσιογράφος υποθέτει ότι αποτελεί μια πιο βολική απάντηση στο πρόβλημα της άνισης εκπροσώπησης από το να προσπαθούμε να κατανοήσουμε πώς θα ήταν δομημένα τα αξιώματα, τα ερευνητικά ιδρύματα και οι ηγετικοί ρόλοι αν οι γυναίκες δεν είχαν αποκλειστεί για μεγάλο μέρος της ανθρώπινης Ιστορίας. (Σημειώνει, για παράδειγμα, ότι οι προφανώς ασθενέστερες λεκτικές ικανότητες των ανδρών δεν τους έχουν περιορίσει στη λογοτεχνία.)
Είναι σημαντικό, τονίζει τέλος στον Guardian, να κατανοήσουμε τον ρόλο που παίζει η φύση στη διαμόρφωση αυτού που είμαστε και στη διαμόρφωση των σχέσεων μεταξύ των φύλων, συνειδητοποιώντας ωστόσο ότι είναι ένα μικρό μέρος μιας μεγάλης, περίπλοκης ιστορίας.
Ακολουθήστε το Protagon στο Google News