Η ταχεία εξάπλωση των smartphones και της Τεχνητής Νοημοσύνης μεταμορφώνει την καθημερινότητα των αγροτικών περιοχών της Ινδίας, δημιουργώντας νέες ευκαιρίες αλλά και σημαντικές προκλήσεις. Η πρόσβαση στην εκπαίδευση, την εργασία και την πληροφορία διευρύνεται, ενώ ταυτόχρονα αλλάζουν οι κοινωνικές σχέσεις και οι παραδοσιακές αντιλήψεις. Την ίδια στιγμή, γράφει ο Economist, η υπερβολική χρήση των ψηφιακών μέσων προκαλεί ανησυχίες για τον εθισμό, την ανεργία και την προστασία των νέων.
Ενα ζεστό απόγευμα στο χωριό Ναγκεπούρ, ο Μπαχαντούρ Κουμάρ εργάζεται στον αργαλειό του. Απέναντι βρίσκεται το διώροφο σπίτι του, το οποίο παραμένει ημιτελές. Στην αυλή βρίσκονται πέντε κατσίκες, είναι παρκαρισμένη μια μοτοσικλέτα και η σύζυγός του ασχολείται με τις καθημερινές δουλειές. Δίπλα της βρίσκεται ο 22χρονος γιος τους, Καράν, ο οποίος σπουδάζει σε τοπικό πανεπιστήμιο και προετοιμάζεται για τις απαιτητικές εξετάσεις που οδηγούν σε μια θέση στο Δημόσιο. Οταν ο Economist τον ρωτά πώς διαβάζει, βγάζει αμέσως το κινητό του τηλέφωνο και δείχνει τα αγαπημένα του εκπαιδευτικά βίντεο στο YouTube, αλλά και τις συνομιλίες του με το ChatGPT, στο οποίο απευθύνεται κάθε φορά που δυσκολεύεται να κατανοήσει κάποιο επιστημονικό θέμα.
Το Ναγκεπούρ θεωρείται σχετικά εύπορο χωριό για τα δεδομένα της πολιτείας Ούταρ Πραντές, μιας από τις μεγαλύτερες αλλά και φτωχότερες περιοχές της Ινδίας. Μέσα στην τελευταία δεκαετία οι συνθήκες διαβίωσης έχουν βελτιωθεί αισθητά. Πολλά σπίτια διαθέτουν πλέον τουαλέτες, τρεχούμενο νερό, σταθερή ηλεκτροδότηση και, κυρίως, πρόσβαση στο διαδίκτυο. Τα smartphones, που μέχρι πριν από λίγα χρόνια αποτελούσαν πολυτέλεια, έχουν πλέον γίνει μέρος της καθημερινότητας. Αν και οι άνδρες εξακολουθούν να είναι οι βασικοί κάτοχοι κινητών τηλεφώνων, οι συσκευές χρησιμοποιούνται από όλα τα μέλη της οικογένειας. Η 14χρονη μαθήτρια Ρόσνι εξηγεί χαμογελώντας ότι κάθε φορά που ο πατέρας της φεύγει για τη δουλειά, εκείνη παίρνει το κινητό του για να μελετήσει.
Φέτος η πιο πολυπληθής χώρα του κόσμου βρίσκεται σε τροχιά να ξεπεράσει το 1 δισεκατομμύριο ενεργούς χρήστες του διαδικτύου, από 622 εκατομμύρια το 2020, σύμφωνα με την Internet and Mobile Association of India (IAMAI), έναν κλαδικό φορέα. Η μετάβαση αυτή συντελείται με ραγδαίους ρυθμούς χάρη στις εξαιρετικά φθηνές συσκευές και τα φθηνά δεδομένα. Οι Ινδοί μπορούν πλέον να αποκτήσουν ένα μεταχειρισμένο smartphone κινεζικής μάρκας ακόμη και για 2.000 ρουπίες (περίπου 21 δολάρια), δηλαδή γύρω στο ημερομίσθιο τεσσάρων ημερών ενός εργάτη. Το κόστος των δεδομένων ανέρχεται μόλις σε 15 ρουπίες (16 σεντς) ανά gigabyte, λιγότερο από το ένα δέκατο του παγκόσμιου μέσου όρου και πολύ χαμηλότερο από τις περισσότερες αναπτυσσόμενες χώρες (βλ. διάγραμμα).
Αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην υψηλή πληθυσμιακή πυκνότητα, που σημαίνει ότι κάθε κεραία μπορεί να εξυπηρετεί περισσότερους πελάτες. Οι τιμές των δεδομένων μειώθηκαν επίσης από έναν σκληρό πόλεμο τιμών μεταξύ της Jio και της Airtel, δύο τηλεπικοινωνιακών κολοσσών (στις 19 Ιουνίου η Jio ανακοίνωσε σχέδια για μια μεγάλη αρχική δημόσια εγγραφή εντός του έτους). Μαζί με τα χαμηλά ποσοστά εγκατάστασης Wi-Fi, τα φθηνά τιμολόγια βοηθούν να εξηγηθεί γιατί οι Ινδοί είναι οι πιο «διψασμένοι» καταναλωτές mobile data στον κόσμο, σύμφωνα με την Ericsson, μια σουηδική εταιρεία τηλεπικοινωνιών.
Η ψηφιακή εξάπλωση στην Ινδία εξελίσσεται με εντυπωσιακή ταχύτητα, σημειώνει ο Economist. Σύμφωνα με στοιχεία της Ενωσης Διαδικτύου και Κινητής Τηλεφωνίας της Ινδίας, μέσα στο 2025 οι ενεργοί χρήστες του διαδικτύου αναμένεται να ξεπεράσουν το ένα δισεκατομμύριο, έναντι περίπου 622 εκατομμυρίων το 2020. Η εκρηκτική αυτή αύξηση οφείλεται κυρίως στο εξαιρετικά χαμηλό κόστος τόσο των συσκευών όσο και των δεδομένων κινητής τηλεφωνίας. Ενα μεταχειρισμένο smartphone κινεζικής κατασκευής μπορεί να αποκτηθεί με περίπου 2.000 ρουπίες (περίπου 20 ευρώ), ποσό που αντιστοιχεί σε τέσσερις ημέρες εργασίας ενός ανειδίκευτου εργάτη. Η τιμή ενός gigabyte δεδομένων ανέρχεται μόλις σε 15 ρουπίες (περίπου 15 σεντς), δηλαδή είναι πολλαπλάσια χαμηλότερη από τον παγκόσμιο μέσο όρο.
Η χαμηλή αυτή τιμή εξηγείται τόσο από τη μεγάλη πληθυσμιακή πυκνότητα της χώρας, που επιτρέπει σε κάθε κεραία κινητής τηλεφωνίας να εξυπηρετεί πολύ περισσότερους συνδρομητές, όσο και από τον έντονο ανταγωνισμό μεταξύ των μεγάλων τηλεπικοινωνιακών εταιρειών. Ετσι, οι Ινδοί συγκαταλέγονται πλέον στους μεγαλύτερους καταναλωτές δεδομένων κινητής τηλεφωνίας παγκοσμίως.
Η επανάσταση των smartphones, γράφει ο Economist, ξεκίνησε από τα μεγάλα αστικά κέντρα. Καθώς όμως οι πόλεις έχουν πλέον σχεδόν κορεστεί, η ανάπτυξη μεταφέρεται στην ύπαιθρο. Η χρήση του διαδικτύου στις αγροτικές περιοχές αυξάνεται με ρυθμό τετραπλάσιο σε σχέση με τις πόλεις, ενώ οι νεότερες ηλικίες αποτελούν την κινητήρια δύναμη αυτής της αλλαγής. Η νέα πραγματικότητα επηρεάζει ήδη την εκπαίδευση, την αναζήτηση εργασίας, την ψυχαγωγία, αλλά και τις προσωπικές σχέσεις.
Στο σχολείο του Ναγκεπούρ, τα κινητά τηλέφωνα χρησιμοποιούνται εδώ και χρόνια για την ολοκλήρωση των σχολικών εργασιών. Ωστόσο, η εμφάνιση των εφαρμογών Τεχνητής Νοημοσύνης έχει αλλάξει ριζικά τον τρόπο μάθησης. Οταν οι μαθητές ηλικίας 11 έως 14 ετών ερωτώνται αν χρησιμοποιούν τέτοιες εφαρμογές, σχεδόν όλα τα χέρια σηκώνονται. Πολλοί μαθητές αξιοποιούν την ΤΝ για να λύνουν απορίες, να κάνουν επιπλέον ασκήσεις και να καλύπτουν κενά στις γνώσεις τους, αποκτώντας πρόσβαση σε πληροφορίες που μέχρι πρόσφατα ήταν δύσκολο να βρουν. Σύμφωνα με την Sensor Tower, μια εταιρεία συγκέντρωσης δεδομένων, οι εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης έχουν ληφθεί περισσότερες από 600 εκατομμύρια φορές στην Ινδία.
Η εξέλιξη αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία, παρατηρεί ο Economist, καθώς πολλά σχολεία της Ινδίας εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σοβαρές ελλείψεις σε προσωπικό και εκπαιδευτικό υλικό. Παρότι το σχολείο του Ναγκεπούρ θεωρείται καλύτερο από τον μέσο όρο, οι δυνατότητες που προσφέρει η τεχνητή νοημοσύνη καλύπτουν σημαντικά κενά στη μαθησιακή διαδικασία. Ολο και περισσότερες ινδικές εταιρείες αναπτύσσουν διαδικτυακές πλατφόρμες εξατομικευμένης διδασκαλίας, οι οποίες αξιοποιούν την ΤΝ για να προσαρμόζουν το εκπαιδευτικό περιεχόμενο στις ανάγκες κάθε μαθητή. Οπως λέει στον Economist ο διευθυντής του σχολείου, Ναντλάλ Μάστερ, η διάδοση των κινητών τηλεφώνων και των εφαρμογών ΤΝ έχει καταστήσει τη γνώση πολύ πιο προσιτή για όλους.
Το Ναγκεπούρ ήταν κάποτε γνωστό ως χωριό υφαντουργών, όμως σήμερα οι περισσότεροι άνδρες είναι εργάτες στη γειτονική πόλη Βαρανάσι. Η πρόσβαση στην τεχνολογία επιτρέπει στους νέους να αναζητούν καλύτερες επαγγελματικές ευκαιρίες και σε άλλες περιοχές της χώρας. Πολλές γυναίκες δηλώνουν ότι το κινητό τηλέφωνο τους έχει προσφέρει μεγαλύτερη ανεξαρτησία και δυνατότητα επικοινωνίας. Αν και μόλις οι μισές γυναίκες της υπαίθρου διαθέτουν προσωπικό κινητό, το ποσοστό αυξάνεται γρήγορα στις νεότερες ηλικίες. Η αλλαγή αυτή, σημειώνει ο Economist, δεν γίνεται πάντοτε αποδεκτή. Σε αρκετές περιπτώσεις άνδρες προσπάθησαν να περιορίσουν τη χρήση των smartphones από τις συζύγους τους. Σε δεκαπέντε χωριά της πολιτείας Ρατζαστάν επιχειρήθηκε να απαγορευτεί στις παντρεμένες γυναίκες η χρήση κινητών τηλεφώνων με το επιχείρημα ότι προκαλούν εθισμό. Η απόφαση αυτή προκάλεσε έντονες αντιδράσεις σε ολόκληρη τη χώρα και τελικά αποσύρθηκε.
Οι επιπτώσεις των smartphones δεν περιορίζονται στην εκπαίδευση και την εργασία. Μεταμορφώνουν και τις κοινωνικές σχέσεις στην ύπαιθρο. Οι νέοι αποκτούν πλέον φίλους έξω από τα όρια του χωριού, ενώ οι ερωτικές γνωριμίες γίνονται συχνότερες χάρη στο διαδίκτυο. Πολλοί κοινωνικοί επιστήμονες εκτιμούν ότι αυτή η αλλαγή θα οδηγήσει τους νέους να διεκδικούν μεγαλύτερο λόγο σε σημαντικές αποφάσεις της ζωής τους, όπως είναι ο γάμος. Ορισμένοι δημογράφοι θεωρούν επίσης ότι η συνεχής έκθεση των γυναικών της υπαίθρου στον τρόπο ζωής των κατοίκων των μεγάλων πόλεων συμβάλλει ήδη στη μείωση των γεννήσεων, καθώς μεταβάλλονται οι αντιλήψεις για την οικογένεια και τον ρόλο της γυναίκας.
Παρά τα σημαντικά οφέλη, επισημαίνει ο Economist, δεν λείπουν οι ανησυχίες. Ο Ναντλάλ Μάστερ παρατηρεί ότι τα παιδιά χρησιμοποιούν τα κινητά περισσότερο για ψυχαγωγία παρά για μάθηση. Βίντεο μικρής διάρκειας, διαδικτυακά παιχνίδια και ατελείωτη περιήγηση στα κοινωνικά δίκτυα αποσπούν την προσοχή τους για πολλές ώρες καθημερινά. Οι γονείς εκφράζουν φόβους ότι τα παιδιά τους χάνουν το ενδιαφέρον τους για τη μελέτη αλλά και για τις χειρωνακτικές εργασίες, καθώς περνούν όλο και περισσότερο χρόνο μπροστά στις οθόνες.
Το πρόβλημα συνδέεται και με τη δύσκολη κατάσταση της αγοράς εργασίας. Σύμφωνα με τον Economist, μόνο οι μισοί Ινδοί κάτω των 30 ετών έχουν κάποια μορφή απασχόλησης, ενώ αρκετοί από αυτούς εργάζονται λιγότερες ώρες από όσες θα επιθυμούσαν. Ενας οδηγός ταξί, ο Πραντιούμαν, εξηγεί ότι ξοδεύει πλέον πολύ περισσότερα χρήματα για δεδομένα κινητής τηλεφωνίας, επειδή περνά πολλές ώρες παρακολουθώντας σύντομα βίντεο. Οπως λέει τον Economist, όταν κάποιος είναι μόνος, το κινητό γίνεται ο καλύτερός του φίλος. Ταυτόχρονα, εκατομμύρια νέοι ονειρεύονται να γίνουν δημιουργοί διαδικτυακού περιεχομένου, ελπίζοντας ότι θα αποκτήσουν δημοτικότητα και οικονομική επιτυχία. Αρκετοί ειδικοί θεωρούν ότι πρόκειται για μια ψευδαίσθηση που οδηγεί πολλούς νέους να επενδύουν χρόνο και προσπάθεια σε έναν στόχο που ελάχιστοι τελικά καταφέρνουν να πετύχουν.
Οι προβληματισμοί αυτοί δεν αφορούν μόνο την Ινδία, όμως στη συγκεκριμένη χώρα αποκτούν ιδιαίτερη ένταση, καθώς οι πολίτες συγκαταλέγονται ήδη στους μεγαλύτερους χρήστες οθονών παγκοσμίως. Ως αντίδραση στην ανεργία και την υπερβολική διαδικτυακή παρουσία δημιουργήθηκε ακόμη και ένα σατιρικό πολιτικό κίνημα νέων, το «Κόμμα της Κατσαρίδας», το οποίο δηλώνει ότι μέλος του μπορεί να γίνει όποιος περνά τουλάχιστον έντεκα ώρες καθημερινά στο διαδίκτυο.
Οι κρατικές αρχές εξετάζουν αυστηρότερα μέτρα για την προστασία των ανηλίκων. Οι πολιτείες Αντρα Πραντές και Καρνατάκα ήταν οι πρώτες που περιόρισαν τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από τα παιδιά, ενώ και άλλες περιοχές σχεδιάζουν αντίστοιχες πρωτοβουλίες. Η κεντρική κυβέρνηση, γράφει ο Economist, εξετάζει την επιβολή ηλικιακών περιορισμών στις ψηφιακές πλατφόρμες, όπως συμβαίνει και σε πολλές δυτικές χώρες.
Παρ’ όλα αυτά, αρκετοί ειδικοί επισημαίνουν ότι οι γενικές απαγορεύσεις δεν αποτελούν την καλύτερη λύση, ιδιαίτερα σε μια κοινωνία όπου πολλές οικογένειες μοιράζονται μία συσκευή. Υπάρχει ο κίνδυνος οι γονείς να στερήσουν εντελώς από τα παιδιά τους την πρόσβαση στην τεχνολογία, χάνοντας έτσι και τα σημαντικά εκπαιδευτικά οφέλη που αυτή προσφέρει. Για τον λόγο αυτό, σύμφωνα με τον Economist, προτείνεται η αυστηρότερη εποπτεία των ψηφιακών πλατφορμών, σε συνδυασμό με την ενίσχυση της ψηφιακής παιδείας και τη βελτίωση της εκπαίδευσης και των επαγγελματικών ευκαιριών.
Καθώς η συζήτηση ολοκληρώνεται έξω από το σπίτι του Καράν, η μητέρα του, ντυμένη με μαύρο σάρι και καλυμμένο το κεφάλι της, παρεμβαίνει διακριτικά. Λέει ότι βλέπει θετικά τη χρήση της τεχνολογίας από τους νέους, εφόσον τους δίνει τη δυνατότητα να χτίσουν ένα καλύτερο μέλλον. Παραδέχεται όμως ότι έχει μία μεγάλη ανησυχία: πως όσο περισσότερο ανοίγονται στον κόσμο μέσω του διαδικτύου, τόσο περισσότεροι θα επιλέγουν να παντρεύονται από έρωτα και όχι με συνοικέσιο, αλλάζοντας μια παράδοση που για πολλές γενιές χαρακτήριζε την ινδική κοινωνία.
Ακολουθήστε το Protagon στο Google News