Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή
Μια -ακόμη- ιδέα που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θα έμοιαζε με επιστημονική φαντασία εξετάζεται πλέον σοβαρά από εταιρείες και ερευνητικά ιδρύματα: η δημιουργία data centers στο διάστημα. Ο Ίλον Μασκ, μέσω της SpaceX και της xAI, είναι ο πιο ένθερμος υποστηρικτής της, ενώ αντίστοιχα σχέδια ή ερευνητικές πρωτοβουλίες αναπτύσσονται από την Blue Origin του Τζεφ Μπέζος, την Google και start – ups όπως η Starcloud και η Sophia Space.
Η αλματώδης ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης έχει πυροδοτήσει μια παγκόσμια κούρσα για την κατασκευή νέων data centres. Όμως, όσο αυξάνεται η ζήτηση για υπολογιστική ισχύ, τόσο εντείνονται και οι αντιδράσεις απέναντι στις τεράστιες εγκαταστάσεις που απαιτούνται, μεταξύ άλλων για την εκπαίδευση και λειτουργία των μοντέλων AI. Στις ΗΠΑ, τοπικά κινήματα κατά των data centers πολλαπλασιάζονται, οι διαμαρτυρίες αποκτούν πολιτική διάσταση και το ζήτημα έχει αρχίσει να επηρεάζει ακόμη και την προεκλογική ατζέντα, στη σκιά των επικείμενων ενδιάμεσων εκλογών.
Όπως μεταδίδει το δίκτυο NBC, η δυσαρέσκεια για τις εγκαταστάσεις αυτές έχει εξελιχθεί σε θέμα που απασχολεί τόσο Δημοκρατικούς όσο και Ρεπουμπλικανούς, καθώς όλο και περισσότεροι Αμερικανοί αντιδρούν στην κατασκευή data centers κοντά στις κατοικίες τους.
Μέσα σε αυτό το κλίμα λοιπόν, ορισμένοι από τους ισχυρότερους παίκτες της τεχνολογίας έχουν στρέψει το βλέμμα τους εκτός Γης.
Τα προβλήματα των data centers
Όπως επισημαίνει ο Economist, η κατασκευή των εγκαταστάσεων αντιμετωπίζει ολοένα και περισσότερα εμπόδια. Η εξασφάλιση αδειών απαιτεί χρόνο, οι συνδέσεις με τα ηλεκτρικά δίκτυα καθυστερούν και οι αντιδράσεες των τοπικών κοινωνιών κλιμακώνονται. Σύμφωνα με το περιοδικό, το 30%-50% των νέων data centers που επρόκειτο να τεθεί σε λειτουργία φέτος κινδυνεύει με καθυστερήσεις, έναντι περίπου 26% το προηγούμενο έτος.
Τα σύγχρονα data centres καταναλώνουν τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας και νερού για την ψύξη των χιλιάδων επεξεργαστών τους, γεγονός που προκαλεί αντιδράσεις από κατοίκους, περιβαλλοντικές οργανώσεις και τοπικές αρχές. Σύμφωνα με έκθεση του World Economic Forum, περίπου επτά στους δέκα Αμερικανούς αντιτίθενται στην κατασκευή νέων data centers στις περιοχές τους.
Το αποτέλεσμα είναι ότι η συζήτηση δεν περιορίζεται πλέον μόνο στην τεχνολογία. Όπως αναφέρει το NBC, το θέμα έχει μετατραπεί και σε πολιτικό ζήτημα, με υποψηφίους και από τα δύο μεγάλα κόμματα να αναγκάζονται να τοποθετηθούν για τις επιπτώσεις των data centers στην κατανάλωση ενέργειας, στους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος και στο περιβάλλον.
Το όραμα του Μασκ και του Μπέζος
Υπό αυτό το πλαίσιο, η μεταφορά των κέντρων δεδομένων στο Διάστημα θεωρείται από ορισμένους ως η επόμενη μεγάλη τεχνολογική μετάβαση.
Ο Μασκ έχει δηλώσει ότι το κόστος λειτουργίας θα μπορούσε να γίνει χαμηλότερο από το αντίστοιχο επίγειο μέσα στα επόμενα δύο ή τρία χρόνια. Η SpaceX έχει ήδη καταθέσει αίτηση στην αμερικανική Ομοσπονδιακή Επιτροπή Επικοινωνιών (FCC) για την ανάπτυξη ενός δικτύου που θα μπορούσε να φθάσει έως και το ένα εκατομμύριο δορυφόρους- κέντρα δεδομένων.
Παράλληλα, σύμφωνα με τους New York Times, η Blue Origin του Τζεφ Μπέζος εξετάζει αντίστοιχες τεχνολογίες, ενώ η Google σχεδιάζει δοκιμές σχετικές δοκιμές. Ο πρώην διευθύνων σύμβουλος της Google, Έρικ Σμιντ, έχει επίσης επενδύσει στον τομέα, αποκτώντας εταιρεία εκτόξευσης πυραύλων.
Η λογική πίσω από αυτά τα σχέδια είναι πως, αντί τα data centers να εξαρτώνται από τα ηλεκτρικά δίκτυα της Γης, θα μπορούσαν να λειτουργούν σε τροχιά γύρω από αυτήν, αξιοποιώντας σχεδόν αδιάλειπτα την ηλιακή ενέργεια. Σε αντίθεση με τα επίγεια φωτοβολταϊκά, οι δορυφόροι εκτίθενται στον ήλιο σχεδόν συνεχώς, γεγονός που υπόσχεται σταθερή παροχή ενέργειας χωρίς ανάγκη για μεγάλες μπαταρίες ή σύνδεση με δίκτυα ηλεκτροδότησης.
Τα πιθανά πλεονεκτήματα
Έρευνες που επικαλείται το Forbes υποστηρίζουν ότι ένα τέτοιο μοντέλο θα εξάλειφε την ανάγκη για χρονοβόρες αδειοδοτήσεις, σύνδεση με ηλεκτρικά δίκτυα ή εφεδρικές μονάδες παραγωγής ενέργειας.
Ένα ακόμη πλεονέκτημα αφορά την επεξεργασία δεδομένων απευθείας στο Διάστημα. Αντί οι δορυφόροι παρατήρησης της Γης να μεταδίδουν τεράστιους όγκους ακατέργαστων δεδομένων προς επίγεια data centers, θα μπορούσαν να τα επεξεργάζονται επιτόπου και να στέλνουν μόνο τα αποτελέσματα, μειώνοντας σημαντικά τον απαιτούμενο όγκο μεταφοράς πληροφοριών.
Σημαντικές εξελίξεις σημειώνονται και στην ίδια την τεχνολογία. Σύμφωνα με τους New York Times, το California Institute of Technology (Caltech) και η εταιρεία Sophia Space κατοχύρωσαν πρόσφατα δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για ένα νέο σύστημα ψύξης, το οποίο επιχειρεί να λύσει ένα από τα μεγαλύτερα τεχνικά προβλήματα της λειτουργίας υπολογιστών στο Διάστημα. Οι δύο οργανισμοί εκτιμούν ότι οι πρώτες σχετικές εγκαταστάσεις θα μπορούσαν να εμφανιστούν στις αρχές της δεκαετίας του 2030.
Τα εμπόδια παραμένουν μεγάλα
Σε αυτό το σχέδιο υπάρχουν φυσικά σοβαρές τεχνικές προκλήσεις, ενώ ο Economist επισημαίνει πως το μεγαλύτερο εμπόδιο είναι το κόστος εκτόξευσης, καθώς με τα σημερινά δεδομένα, η δημιουργία ενόςδιαστημικού data centre παραμένει σημαντικά ακριβότερη από την κατασκευή ενός αντίστοιχου επίγειου. Βέβαια, η εικόνα θα μπορούσε να αλλάξει εάν το νέο επαναχρησιμοποιούμενο πυραυλικό σύστημα Starship της SpaceX καταφέρει να μειώσει δραστικά το κόστος, όπως υποστηρίζει ο Μασκ .
Ο περιβαλλοντικός αντίκτυπος
Επιπλέον, η μεταφορά των data centres στο Διάστημα δεν συνεπάγεται την εξάλειψη των περιβαλλοντικών ζητημάτων.
Με ένα εκτενές ρεπορτάζ, ο Guardian παρουσιάζει τις έντονες αντιδράσεις περιβαλλοντικών οργανώσεων, οι οποίες ζητούν από την FCC να αναστείλει την αδειοδότηση τέτοιων έργων μέχρι να αξιολογηθούν οι επιπτώσεις τους.
Σύμφωνα με την βρετανική εφημερίδα, οι οργανώσεις προειδοποιούν ότι εκατομμύρια νέοι δορυφόροι θα μπορούσαν να αυξήσουν σημαντικά τη ρύπανση της ανώτερης ατμόσφαιρας μέσω των εκτοξεύσεων και της καύσης των δορυφόρων κατά την επανείσοδό τους, απελευθερώνοντας αιθάλη, οξείδια αλουμινίου και σπάνια μέταλλα, οι επιπτώσεις των οποίων δεν έχουν ακόμη πλήρως μελετηθεί.
Επισημαίνεται επίσης ο κίνδυνος εντονότερης φωτορύπανσης, η αυξανόμενη συσσώρευση διαστημικών απορριμμάτων και η κατανάλωση πολύτιμων πρώτων υλών για την κατασκευή εκατοντάδων χιλιάδων ή ακόμη και εκατομμυρίων δορυφόρων.
Όπως και να ‘χει, μπορεί η ιδέα των data centres σε τροχιά γύρω από τη Γη να βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο, όμως η συζήτηση δεν αφορά πλέον ένα μακρινό σενάριο επιστημονικής φαντασίας.